297 



het idool stompe gevoelloosheid, bij de andere beelden niets, wat aanspraak heeft op den naam 

 van individueele kunst. 



Als wij echter verder de platen in het reeds aangehaalde pracht werk van Humboldt en Bon- 

 pland bezien, en de vele beelden van idolen met de Ceyloneesch e , Egyptische en Javaansche 

 van het Tjeto- en Soekoeh-tijdperk met elkander vergelijken, dan vinden wij tusschen hen een 

 opmerkenswaardige overeenkomst, welke nog meer wordt, als wij de voortbrengselen van de latere 

 Javaansche verbeelding, de wajang-poppen, daarbij voegen. Letten wij op de onnatuurlijke 

 verdraaiing van het menschelijk lichaam bij alle deze beelden. Alles is caricatuur, en ligt 

 buiten den kring van eene zuivere verbeelding. Hoe oneindig hoog staat Boeddha met zijn gevolg 

 van koningen en geloovigen, wat ideale schoonheid, karakter en correcte behandeling der vormen 

 betreft , boven alle deze beelden ! Zeker oneindig hooger , dan hij beneden die der Grieken 

 staat. Hij vertoont ons geheel de hem toegeëigende idee. Zijne nedergeslagen oogen , zijne zit- 

 tende houding, het zacht voorovergebogen hoofd, het lotus-kussen , de nimbus enz. laten ons 

 geen twijfel over omtrent hetgeen zij moeten uitdrukken. Hebben onze Boeddhistische kun- 

 stenaars zich echter niet tot de hoogte der Grieksche verheven, wij moeten dit niet toeschrijven 

 aan minder scheppingsvermogen en geestkracht, aan minder kennis van de regelen der kunst 

 of van het menschelijk karakter, maar alleen aan de wetten en den invloed der Boeddha- 

 leer. Hoe kon men een gewoon persoon, b. v. een koning, meer anatomisch correct voorstellen , 

 wanneer men dit voor de Boeddha-beelden niet mocht doen ? Naar het heiligste schiep men het 

 dagelijksche, om het daarmede in verband te brengen, en met het religieuse ideaal te doen over- 

 eenkomen. 



Doch genoeg over dit onderwerp. 



Na de menschen komen wij tot de dieren, die, even als zij, op de basreliefs in menigte zijn 

 voorgesteld. 



Eerst moeten wij dat dier laten optreden, dat in de huishouding der Indiërs van zoo groote 

 beteekenis is; dat, als lastdier, als bewegelijke vesting, of als voorwerp van weelde aan de hoven 

 der vorsten en grooten, zoo dikwijls wegens zijne kracht, gehechtheid en verstandelijke ver- 

 mogens, ook wegens witte huid, geroemd en vereerd wordt: ik bedoel den olifant. 



Op de meeste schilderijen is hij zeer goed voorgesteld, hetgeen te meer onze aandacht ver- 

 dient, daar hij maar zelden op den voorgrond staat, waarop hij voorzeker nog beter gebeiteld 

 zoude zijn. Zijne schrandere oogen, lange geplooide ooren, de elastieke snuit, tot aan den haak 

 toe, waarmede hij nog hedendaags in Bengalen tot een spoediger stap wordt aangespoord, 

 zijn goed teruggegeven. Bijzonder fraai is de geïdealiseerde dansende olifant op basrelief 3S. 



Minder goed en dikwijls te haastig zijn de paarden geteekend: no. 67 en 66, maar vooral 77 

 zijn daar voorbeelden van. Zij zijn misvormd voorgesteld. 



De overige dieren zijn vrij goed voorgesteld, en bewijzen mijn zeggen, dat de beeldhouwers 

 van Boro-boedoer goede studies naar de natuur gemaakt hebben. 



Wij vinden herten en reeën op basrelief 124, 163, 229; varkens op 175, 186 en 228; apen 

 op 228 en 235; hagedissen op 151 en 165; konijnen op 219 en 235; ooievaars op 80, 163 

 en 229; pauwen op 105, 151 en 147; kippen op 151 en 229; papegaaien op 105, 147 en 



38 



