298 



178, en eene menigte andere dieren, zelfs in menigte op de basreliefs 71 van de derde, en 

 55 van de vierde galerij te zamen. 



Goed nagebootst vuur treffen wij aan op basrelief 6 , 106 en 118; water op 106 en 124, maar 

 bijzonder goed en levendig op 172, waar het door een zeilend schip wordt gescheiden. 



De wolken zijn meestal stijf, hetgeen zijne oorzaak in het kleine bestek der basreliefs heeft, 

 waar wij die vlak boven de hoofden der handelende personen zien aangebracht. En toch 

 vinden wij een enkel maal zeer goede afbeeldingen daarvan , vooral op die basreliefs , waar zij door 

 den wind, welken men ons wil doen voelen, gejaagd worden, en achter het schip komen op- 

 zetten (106 en 172). Ook zien wij een paar maal zelfs regen, zooals op 55. 



Wij gaan thans over tot de boomen en planten. Deze zijn, zooverre de kleine schaal der 

 basreliefs dit veroorlooft, grootendeels goed bewerkt en gemakkelijk te herkennen. Wij vin- 

 den kokos-palmen op basrelief 34, 45, 220; pinang-boomen met hunne ranke stammen op 37 

 en 102; pisang-struiken op 30, 147 en 149; manggistans op 29, 32, 48; doerians op 220; 

 doekoe's op 29 en 199; en vooral velerlei mangga-soorten, wier saprijke vrucht bij de Indiërs 

 zeer bemind is, en wier boom, aan Laksjmi gewijd, voor heilig gehouden wordt: no. 18, 

 20 en 24, bijna alle verdere basreliefs vertoonen ons eenige van deze boomen. 



Wij zien nog op no. 233 suikerriet, op no. 82 gesneden en in bossen opgehouden padie (rijst), 

 welke fijn en niet stijf zijn voorgesteld. 



Ook komen kambodja-, tjampaka- en tandjoeng-boomen, met hunne welriekende bloemen, in 

 menigte voor, en vinden wij vooral zeer dikwijls de geheiligde lotusbloem. Hier zien wij die in 

 een kunstig gemetselden vijver, daar als versiersel aan de huizen of in de hoofdtooisels der men- 

 schen, of in hunne handen, elders tot kussens gebezigd, of als symbolen van eene allegorie, 

 zoo als op de basreliefs 199 en 225. 



Rozen en melati's treffen wij alleen in de hoofdtooisels of buikbanden, en als sieraad , aan. 

 Bijna niet ééne schilderij, waar wij ze de bekoorlijke dochters der aarde, de jonge meisjes, 

 niet in de haarvlechten zien, of waar boomen en heesters het tooneel niet vervroolijken of karak- 

 teriseeren. 



Hunne huizen waren niet groot. Mensliep erin, liet er mogelijk ook koken, en bracht het ove- 

 rige gedeelte van den dag in fraaie en luchtige pandopo's door , die fraai versierd en met hoog 

 gekleurde stoffen behangen waren. 



Net-, tralie- en sieraad-werk der pandopo's en veranda's van Boro-boedoer zag ik wel eens aan 

 de feestzalen of pandopo's, welke tegenwoordig bij de huwelijken van aanzienlijke Javanen op- 

 geslagen worden; zelfs heb ik het bekende embleem, dat boven de Boeddha-nissen aangebracht 

 is, insgelijks op zulke moderne tijdelijke gebouwen gezien. En wie was te Djokjakarta in het 

 Waterkasteel, of te Redjo-winangoen, en in de verdere oude buitenverblijven der Sultans van 

 Djokjakarta, die niet overal hetzelfde reusachtige hoofd met zijne slagtanden en uitpuilende 

 oogen zag ? 



Bijzonder goed is het huis no. 108 voorgesteld: hier kunnen wij verscheidene details der con- 

 structie opmerken. Nog beter is het andere huis no. 172, dat ons aan de huizen der Maleiers en 

 Battaks van Sumatra's Westkust herinnert. Ook deze zijn boven den grond opgebouwd, staan 



