299 



op gemetselde pilaren of op dikke boomstammen, en zijn uit planken samengesteld. Bij dit 

 laatste huis is zelfs eenig perspectief op te merken, hetwelk ons hier bijzonder treffen moet. 



Schepen komen onderscheiden malen voor. Het best geteekend is het vaartuig op no. 172: wij 

 zien gespannen zeilen, masten en touwwerk, zelfs eene hut op het dek, en zien op den boeg- 

 spriet en den achtersteven voorwerpen, die op offertoestellen of kompassen gelijken. Ook zijn 

 aan beide kanten van het vaartuig bamboe-toestellen of zoogenaamde vlerken vastgemaakt, ten 

 einde te beletten dat het bij hooge zee omslaat. 



Eene tot de geringste details gaande nauwkeurigheid kenmerkt alle voorwerpen onzer bas- 

 reliefs. Met welk eene verkwisting zijn de sieraden op de tempels en wihara's der laatste ga- 

 lerijen niet aangebracht ! Hoe zijn die tevens even juist en nauwkeurig bewerkt als alle andere 

 meer belangrijke voorwerpen, gelijk de fantasie-boomen en de natuurlijke planten! De buiging 

 der bladeren, hunne zoo verschillende plaatsing, de kromming van takken en stammen, vor- 

 men dikwijls een natuurgetrouw geheel , en verdienen zeer onze bewondering. De in den lin- 

 kerhoek van basrelief 171 staande boom is een meesterstuk in zijn aard. Ook bij doode voor- 

 werpen vinden wij deze getrouwe nabootsing, Hoe natuurlijk is de weegschaal no. 112 voor- 

 gesteld, even als de schuit op no. 229 ! 



Deze nauwkeurigheid in kleinigheden doet den denkenden kunstenaar kennen; vooral valt 

 zij ons echter bij de kleeding der menschen in het oog, en bij de veelsoortige versierselen des 

 lichaams. In zacht gebogen lijnen plooien zich de omhulsels, en vallen zij schilderachtig naar 

 beneden, dikwijls de zoo vermaard geworden, zoo menigmaal aangehaalde schoonheidslijn van 

 Hogarth teruggevende. 



Ook is het geheel der voorstelling, de vereeniging der beelden en andere voorwerpen op een 

 basrelief, dikwijls zeer verdienstelijk. Men zie daartoe vooral de basreliefs 10, 109, 110 der 

 groote basreliefs benedengalerij. 



Vatten wij ons onderwerp ten slotte nog eens kortelijk zamen, dan zien wij dat Boro-boedoer : 



1°. niet ideaal is in de hoogste beteekenis van het woord en in alle details, maar toch in de 

 hoofdvoorwerpen naar het ideale strevende. 



Het is verder: 



2°. individueel en hoogst karakteristiek in den vorm der beschrijvingen; 



3°. harmonisch in alle deelen ; 



4°. organisch, een gesloten lichaam; 



5°. objectief, zonder vreemde en storende bijvoegselen, en in alle deelen vrij, origineel, daarom 

 ook eenig in zijne soort; 



6°. niet correct ten opzichte van zijne afbeeldingen van menschelijke lichamen. 



Daar wij echter bij onze beoordeeling de Grieksche kunst als maatstaf hebben aangenomen , 

 zoo wordt deze incorrectheid tegenover de kunstwerken der andere oude volken niet alleen 

 minder, maar verdwijnt zelfs geheel en al. 



Als een op zich zelf staand kunstwerk kunnen wij derhalve Boro-boedoer gereedelijk een 

 schoon werk noemen, dat ten opzichte van originaliteit en karakteristiek onder de eerste voort- 

 brengselen van het menschelijk vernuft mag geteld worden. 



