300 

 GESCHIEDENIS. 



Waarlijk 't was geenszins een gunstige getuigenis, toen we met het oog op de overlevering 

 der Javanen, die zij wel geschiedenis durven noemen, omtrent het ontstaan en de betrekkingen 

 van hun oude rijken Djenggolo, Padjadjaran en Modjopahit schreven: 



Die overlevering mist niet alleen iedere getuigenis voor de geschiedkundige waarheid van 

 haar verhalen, zij voert ook in zich zelf een wolk van getuigen aan , die haar historische trouw 

 te eenenmale doen .verdenken. 



En we vervolgden : 



Doch daarop wil ik mij thans nog geenszins beroepen. Ik wil andere getuigen laten spreken. 

 Wij hoorden die getuigen, en ze waren geenszins vleiend voor Java's historie-muse. Ik moet 

 toestemmen, wij vielen haar hard, zeer hard; maar was het zonder reden? 



En we moeten haar nog harder vallen. 



Zetten we er ons thans toe, om over den waarschijnlijken tijd van de stichting en het ver- 

 val van Java's Hindoe-ruïnen te spreken, over de tijden en phasen zijner vroegere eeredienst, 

 wij kunnen dat niet doen dan in verband met zijn oude geschiedenis. Maar daartoe zullen 

 wij den getuigen, dien we vroeger het woord onthielden, nog meerderen ook, dat thans moeten 

 gunnen. En daar zij geenszins getuigen a décharge, maar helaas van zware beschuldiging zijn , 

 zoo zien we ons wel tot de onbarmhartige noodzakelijkheid gedwongen om die geschiedenis in 

 al de naaktheid van haar leugenachtig bestaan aan de kaak te stellen. 



Met andere woorden: wij zullen ons door een kritischen blik, geslagen op oud-Java's geschie- 

 denis, zoo als de Javanen die geven, moeten overtuigen, dat de muse, welke hun die in de pen 

 gaf, geen muse der historie, maar der fictie was. 



Maar, voegt mij hier reeds aanstonds iemand toe, niet zonder een gevoel van bitterheid, uit 

 teleurstelling geboren: //hebben de Javanen dan niet hun babads, hun geschiedboeken?" 



Mijn antwoord is: wat staat geschreven, blijft geschreven; het verwondert ons zeer, dat zoo 

 velen, met Raffles aan hun hoofdbanier, die overlevering konden volgen. 



En thans ter zake. 



Het gansche Oosten bezit niet één geschiedschrijver gelijk het Westen. 



De Arabieren hebben slechts jaarboeken. Deze zelfs missen de Indiërs. De eenige lampen, 

 in den nacht hunner vroegere eeuwen opgehangen, zijn de groote heldendichten, de Poerana's 

 en enkele zoogenaamde kronijken. Maar hoe nader men tot haar is gekomen, hoe meer men 

 zich overtuigde, dat zij slechts een valsch licht om zich werpen. 



Die schriften schijnen vooral samengesteld te zijn, om de ijdelheid der vorsten te streelen , door 

 hen van de goden te doen afstammen, en hun bovenmenschelijke verrichtingen toe te schrijven 

 zelfs het vermogen om zich door boetedoening verre boven de goden te verheffen. En toch 

 zijn ze de eenige draden , welke de Indische schrijvers ons in handen geven, om door den dool- 

 hof der verdichting hunner vroegere eeuwen den weg te vinden: draden, die, ifi de hand geno- 

 men , iedermaal als rag afbreken en ons alleen op den weg laten staan , of wel te midden 

 van een stikdonkeren nacht langs dwaalpaden rondvoeren. 



