302 



tegenoverstelling van de laatste ook haloengan genoemd worden, geraamten, die door den 

 Dhalang moeten bevleescht worden voor zijn vertooning. De laatste, in de wajang vertoond, die 

 naar stof aan de echte, maar vooral aan de Broto-joedo ontleent, uitgebreid en verder verdicht, be- 

 vleescht door den Dhalang, worden daarom tjarangan, tak, genoemd: zij zijn, gelijk de Javaan 

 zich gaarne zinnebeeldig uitdrukt, als de takken, uitwassen van den Lampahan-boom. 



De vorsten van den Babad, van Batoro Goeroe af tot en met Pariksit, treden in de Lampahan 

 Poer wo op. Andere Lampahan's, benevens nog verdere geschriften en verhalen, leveren aan de 

 wajang gedhog en -klithik hun personen met de geschiedenis hunner lotgevallen. Deze zijn 

 de vorsten, welke na Parikesit tot op den laatsten vorst van Modjopahit, Browidjojo, regeerden. 



De oorspronkelijke Javaansche tijdverdeeling in woekoe's, ongetwijfeld van ouder datum, heeft 

 waarschijnlijk aanleiding gegeven, om de fabel van den strijd van Watoe Goenoeng met Wisnoe 

 te verzinnen en in den Babad op te nemen. Oud, geacht, algemeen bekend en gebruikelijk, wilde 

 men haar gaarne een historischen oorsprong geven, en bracht ze daarom in betrekking met eenige 

 hoofdpersonen uit de goden- en vorstenlijst van den Babad. 



Zoo nu, meenen wij, deed verdichting verdichting ontstaan, en gaf zij aan Java in zijn Ba- 

 bad vorsten en rijken, welke slechts in de verbeelding hunne scheppers geleefd en geregeerd 

 hebben. 



Dit blijkt ook van elders, want wij kunnen op gezag van deskundigen, op wier levend gezag 

 wij helaas ons niet meer mogen beroepen, verzekeren, dat eerst onder Pakoe Boewono II, 

 en op zijn bevel, na den tijd van Karto-soero (A. D. 1744), de Babad, zoo als wij dien thans 

 bezitten, nieuw werd samengesteld. Hij liet dien tot den dood zijns vadars voleinden. Pakoe 

 Boewono III nam er ook de geschiedenis der regeering van zijn vader in op, en liet haar vervol- 

 gens door afschriften ter algemeene kennis komen. De latere Soesoehoenan's , gelijk ook de ove- 

 rige vorsten en aanzienlijken van Java, gingen daarmede voort, terwijl ze er in veranderden 

 en bijvoegden, of Avel zich uitlatingen veroorloofden, zoo als hun belang of luim dat medebrachten. 



En wordt hetgeen wij te Solo hoorden omtrent Pakoe Boewono II als den Herodotus van Java, 

 dan ook niet bevestigd door 't geen wij bij Valentijn en Friederich lezen? 



Valentijn zal wel de beste inlandsche bronnen van zijn tijd voor de geschiedenis van Java hebben 

 geraadpleegd. Daartoe was hij in de gelegenheid , doordien hij als veldprediker de binnenlanden 

 bezocht, en |met vele Javanen van hoogen rang en aanraking kwam; daarvoor is ons ook borg de 

 verbazende schat van bronnen, die hij voor zijn werk samenbracht; zijn onvermoeide geest des 

 onderzoeks, zijn geschiedenis van Java. Maar lees nu het eerste hoofddeel, tweede boek, van zijn 

 //Beschrijving van Groot Java". Geen babad's, geen geschiedboeken van Java worden daarin ge- 

 noemd, ook niets daarin verhaald van 't geen wij in den Babad lezen, van zooveel vroegere rijken 

 en vorsten, en eindelijk van Padjadjaran's en Modjopahit's betrekkingen en lotgevallen van Java's 

 vóór-Islamschen tijd. Zoo mag het ons wel hoogst waarschijnlijk voorkomen, dat de toenmalige 

 Javanen heel veel minder wisten van dien tijd dan de tegenwoordige : iets , 't geen on- 

 twijfeld zeer curieus mag heeten , en den Babad volstrekt niet recommandeert. 



Maar gedachtig aan het aloude //quandoque bonus dormitat Homerus", kunnen wij meenen, 

 dat de Javanen van Valentijns tijd over hun geschiedenis, tot zelfs den naam van hun Babad ver- 



