304 



dan is zijn geschiedenis voor ons een verloren geschiedenis. Alles, wat zij ons van den ouden 

 tijd zouden moeten melden, indien ze geschiedverhalen waren, missen wij daarin; daarentegen 

 vinden wij er juist datgene in, wat ze niet zouden bevatten, indien ze waarheid behelsden. 

 Behelsden zij geschiedenis, zij zouden spreken van de veelvoudige betrekkingen, die eeuwen lang 

 Java en het groote schiereiland van Indië verbonden; ook van die met de omliggende eilanden 

 en met achter-Indië en met Malakka en met China; ze zouden ons verhalen van de vorsten en 

 rijken, wier kratons, tempels nog in zoo grootsche ruïnen te Pranïbanan, Boro-boedoer, op den 

 Diëng, den Lawoe en elders overig zijn, en waaromtrent zij thans een doodsch stilzwijgen 

 bewaren. En voorzeker geheel anders dan zij thans doen, zouden zij ons ook berichten omtrent 

 Djenggolo en Modjopahit, Galoeh en Padjadjaran, ongetwijfeld eenmaal de tooneelen van meer 

 of minder belangrijke gebeurtenissen. 



Doch, wij zeiden het reeds, zulke geschiedenissen mogen wij van het Oosten niet verwachten. 

 Wij vragen ze daarom ook niet, maar evenzeer eischen Ave nu ook, dat men ons geen verdichting 

 van lateren tijd als ware geschiedenis van oud-Java opdringe. Maar 't kan zijn, dat velen dien 

 eisch geenszins zullen onderschrijven, integendeel, luide hun stem daartegen verheffen, ja, ik 

 verwacht dit, kan het ook even goed begrijpen als verdragen. Immers men scheidt niet zoo 

 gemakkelijk van een traditioneel geworden geloof, al is het ook geenszins nog oud, gelijk het 

 onze, slechts eenige jaren ouder dan onze eeuw, vooral indien het reeds zoo dikwerf is verkon- 

 digd en gedecreteerd, en men zich daarvoor op het gezag van apostolische vaders als Raffles en 

 Josua van Iperen, en van kerkvaders als Roorda van Eysinga en Hageman Jacob Steurs [?] kan 

 beroepen. Bovendien heb ik ook mijn laatste woord nog niet gesproken. Geenszins, men geloove 

 mij niet zoo vermetel, dat ik zou meenen een einde gemaakt te hebben aan allen twijfel en 

 tegenspraak; ik meen slechts daarmee nog licht een en ander in overweging te geven, dat de tegen- 

 partij, zoo niet bekeeren, dan toch overtuigen kan, dat ik niet zonder billijke redenen moker en 

 beitel heb opgeheven tegen het gebouw, waarin zij gaarne zou blijven wonen. 



Daartoe gaven wij zoo even een schets van de geschriften, die de Javanen geschiedboeken 

 noemen, willen we thans een kritischen blik op hun inhoud slaan. 



En dan komt het ons vreemd voor, dat Modjopahit, met zijn rijkdom van tempels, beelden en 

 sculptuur, een dochterrijk zou zijn van Padjadjaran, waar niet ééne tempel-ruïne wordt ge- 

 vonden, en alle beelden, enkele uitgezonderd, van zeer ruwe en geheel onbeschaafde kunst ge- 

 tuigen; vreemd, dat van Padjadjaran, achter de hooge bergen in het verre Westen gelegen, de 

 stichting uitging van Modjopahit in het verre Oosten van Java; vreemd, dat het dochterrijk een 

 in velen zoo geheel verschillenden cultus had; vreemd dat de zwerveling, met weinigen uit Padja- 

 djaran gevlucht, te Modjopahit aangekomen, ongekend en ongeacht, er zoo aanstonds in slaagde 

 om zich te midden, ja boven de daar heerschende vorsten, als een machtig koning te doen erken- 

 nen, zoo machtig zelfs, dat hij zijn vijand ten onderbrengen en zich als alleenheerscher van Java 

 kon doen erkennen. 



Wederkeerig vinden wij het ook even vreemd, dat Koeda Lalean, Djenggolo's vorst , door ver- 

 raad en natuur-verwoesting uit zijn staten verdreven, als avontuurlijk zwerveling over Java 

 trekkend, er ook maar zoo aanstonds in slaagde om, na onderweg een rijk voor een zijner zonen 



