306 



zelfde rijk , dezelfde persoon heeft volgens de eene eeuwen vroeger of later dan volgens de andere 

 bestaan; hetzelfde rijk heeft op twee, misschien nog meer, plaatsen tegelijk gebloeid; of het is 

 een rijk en het zijn vorsten, die men uit het gebied der dichterlijke verbeelding van Indië in dat 

 van Java's werkelijkheid heeft overgeplaatst. Daarbij weer diezelfde geforceerde nauwe familie- 

 betrekking der vorsten van A tot Z onderling; ook datzelfde verhuizen langs een verren weg van 

 het eene deel des eilands naar het andere; daarbij een herhaalde rijksverdeeling tusschen verschil- 

 lende zonen van een overleden vorst, ongetwijfeld meer ....[?] dan waarschijnlijk. Dit weinige 

 zij genoeg, en kan ook genoeg zijn, om ons vonnis des doods over die rijken te staven en 

 te rechtvaardigen. 



Verwijlen wij nog slechts eenige oogenblikken bij een naam, ongetwijfeld van de grootste 

 beteekenis in die verhalen, maar die ook ongetwijfeld het meest uitwijst , dat, welke talenten 

 de Javaansche geleerden ook mogen bezitten, zij te eenenmale dat van historieschrijvers mis- 

 sen. Men noemt hem [Adji Soko] een vreemdeling, uit het land Kling gekomen, ook een kleinzoon 

 vanBrama, een vorst van Java. Men verhaalt, dat hij in het eerste jaar der Javaansche jaartel- 

 ling op Java kwam, ook dat hij eerst duizend jaar later daar landde (*). Men wil, dat hij uit 

 Indië de Javanen hunne oude godsdienst bracht, ook dat hij een leerling van Mohammed is geweest, 

 uit Arabië gekomen. Men verhaalt, dat hij het Javaansche alphabet heeft uitgevonden, den Romo, 

 Ardjoeno Sosro-bahoe, den Darmo-sastro geschreven; tevens de stichter is geweest van Java's 

 tijdrekening, eerste rijk en oude tempels, en tegelijk wordt de man van zoo groote betee- 

 kenis voor Java in andere verhalen wederom volstrekt niet genoemd. De een noemt hem een 

 vorst, de andere zijn dienaar en zendeling; de een een mensen, de ander een godheid. Wij 

 mogen als zeker aannemen, dat nimmer een Adji Soko op Java bestaan heeft; dat hij niets anders 

 is dan eene personificatie der Indische aera Saka, welke de scheppende verbeelding der Javanen 

 tot een man van zoo groote en verschillende werken heeft verheven. 



Met den val van Modjopahit en de stichting van Demak of de zegepraal van den Islam over 

 het Hindoeïsme verandert de overlevering van kleur en gedaante. Het vroegere geraamte van 

 namen wordt nu meer en meer, door vermelding van feiten van geschiedkundigen aard, een 

 gevleescht ligchaam. Wij dolen niet meer in een zoo donker en ledig ruim rond. Het licht der 

 geschiedenis breekt door den nacht der verdichting, en de mijlpalen van datums bakenen ons 

 meer en meer een zekeren weg af door het veld der eeuwen. Wij verlaten den hof der fan- 

 tasiën , om ons langs den weg der gissing allengskens meer de zekerheid nader te spoeden : ein- 

 delijk staan wij op historischen bodem ! 



Niet dat wij nu daarom de latere Babad's zuivere geschiedboeken zouden kunnen noemen; 

 geenszins! Nergens verdienen zij dien naam. Juister meenen wij ze te kenmerken met den 

 naam van dichterlijke verhalen: niet, men versta ons wel, omdat haar beschrijvingen zoo dich- 

 terlijke vlucht nemen, maar omdat zij de geschiedenis in verdichting gehuld teruggeven. Tot op 

 den huidigen dag gaan nog steeds geschiedenis en verdichting hand aan hand in de Babad's. 



(*) [Dit berust waarschijnlijk slechts op verschillende uitlegging van de eenigszins raadselachtige jaarspreuk koe- 

 nir woek tanpo djaloe, die den tijd van Adji Soko's aankomst zou moeten aangeven. C. S.] 



