308 



kunnen niet anders van hem verwachten, op zijn nog zoo loge standpunt van ontwikkeling. 

 In hem, nog zoo natuurlijk mensch, moet verbeelding de rede wel beheerschen. Hij kan 

 daarom de waarheid niet anders geven, dan in verdichting gekleed. De naakte waarheid, de dorre 

 werkelijkheid te lezen, zou zijn lezers ook zeer vervelen. Dezen willen zich vermaken, worden 

 verbaasd, getroffen. Er mag dus wel wat speculatie-geest op den geest der lezers, even als bij 

 zoovele schrijvers van ons, bijkomen. Daarbij nemen de schrijvers, even üchtgeloovig als 

 het volk, ook gaarne alles aan, wat men hun verhaalt. Europa moge niet meer aan wonderen 

 gelooven, op Java is het wondergeloof nog in volle kracht en bloei. Kritiek is er ook een 

 geheel onbekende. Zoo als de zaken thans op Java staan en gaan, zullen er nog eeuwen 

 kunnen verloopen, voor een jeugdig Java de eerste aflevering van zijn //Gids" uitgeeft. 



Ieder schrijver kan dus zijn vrijen gang gaan, met de geschiedenis omspringen, zoo als luim 

 en belang dit kan willen, en deze spelen daarin een zeer groote rol. Dit moet het allen dui- 

 delijk maken, hoe zulke verhalen, als die we daareven omtrent Dipo Negoro mededeelden, 

 op Java algemeen door het volk worden geloofd. Wij hebben nog niet alles gezegd van de 

 vrijheden, die de Javaansche geleerden zich veroorloven. De Anbio is een geschiedenis der 

 koran-profeten , zeer geacht op Java. Een geleerde, Ronggo Warsito, heeft met Pakoe Boewono 

 IV van Soerakarta zich eenigen tijd onledig gehouden, om de verhalen van dat boek uit te brei- 

 den en te verbeteren; ook onze bijbel leverde hun daartoe bijdragen. Ronggo Warsito's zoon zelf 

 heeft mij dit te Soerakarta verhaald. ("*) 



(*) Te Soerakarta woont, ook vandaar geboortig, een familie van Javaansche geleerden, die zich boven alle an- 

 deren zeer hebben onderscheiden. Joso-di-poero, die onder de regeering van Pakoe Boewono III leefde, was 

 haar stamvader. Hij schreef den Sewoko en Broto-joedo Djarwo. Diens zoon Sastro Negoro was een tijdgenoot 

 van Pakoe Boewono IV. De zoon en kleinzoon van dezen waren Ronggo Warsito. De eerste werd in 1828 naar 

 Ambon gebannen, vervolgens naar Padang overgebracht, daarna naar Batavia, waar hij in 1849 overleed. Deze 

 werkte veel met Pakoe Boewono IV, die een Maecenas word genoemd, met wien en op wiens verlangen hij de Anbio 

 uitbreidde en verbeterde, ook zijn nieuwe Lampahun poerwo tjarang samensteld , en een verzameling van zedespreu- 

 ken , gedeeltelijk oorspronkelijk, gedeeltelijk van anderen ontleend. Ronggo Warsito de jonge, diens zoon, werkt 

 veel met Pakoe Boewono Vil, die zich langen tijd onledig hield met de herziening van alle geslachtlijsten der 

 vorsten van Java en Madura, van Adam af tot op hem en zijn tijd. Ronggo Warsito heeft twee zonen, Ronggo 

 Warsito en Karto Prodjo, voor zeer geleerd gehouden (f). Nog behooren tot deze geleerde familie Poespo Witogo 

 met zijn vader en zoon. De Heer Gericke gaf in der tijd een oude inscriptie ter ontcijfering aan Karto Prodjo, 

 Ronggo Warsito en den overleden Sultan van Sumenap, te zeer als geleerde bekend door Raffles' werken , dan dat 

 ik nog van hem zou behoeven te spreken. Ieder hunner gaf een verklaring, geheel verschillende van die der an- 

 deren. In de voorrede van zijn beschrijving en verklaring der oudheden en opschriften van Soekoeh en Tjeto 

 zegt de heer van der Vlis: ^In het ontcijferen der opschriften ben ik ondersteund geworden door den geleerden 

 ,/Radhen Ngabehi Ronggo Warsito, welke alhier als de eenigste bekend is, die de Kawi-taal geheel verstaat, en 

 z/als zoodanig mij door Z. H. den Soesoehoenan zelven is aanbevolen". Een getuigenis, waarop volgens anderen, 

 in weerwil van Z. H. aanbeveling, toch veel zou af te dingen zijn! 



(f) [Deze volzin moet op misverstand of gebrekkige inlichting berusten. Ronggo Warsito II, de vraagbaak van 

 Van der Vlis en anderen, thans nog in leven, heeft volgens zijn zwager, die bij mij werkzaam is, geene zoons 

 van die namen , weleen' zoon Soemo Warsito en een schoonzoon Karto Prodjo, maar geen van beiden als geleer- 

 den bekend. Dit kan echter wel gezegd worden van een' anderen Karto Prodjo, dien ik te Solo gekend heb, 

 maar die eer de vader dan de zoon van Ronggo Warsito zijn kon. Aanteekening van den heer Cohen Stuurt.} 



