Reeds den 23 sten November 1761 waren zij, na vlijtige en veel omvattende onderzoekingen 

 in het archief van de Indische regering, met hun rapport gereed, dat zonder de minder be- 

 langrijke inleiding hieronder volgt. 



Het eerste punt van onderzoek is: 



Welke contracten en verbonden de Comp* successivelijk met de Oostersche vorsten aangegaan 

 heeft, en welk privatief regt en eigendom van vaart, handel enz. de Comp. daaruit verkre- 

 gen, mitsgaders tot heden geëxcerceerd heeft. 



De ondergeteekenden, om hier niet te verre uit te weiden, geoordeeld hebbende, zich in dezen 

 te mogen en kunnen bepalen omtrent de Molukken of de landen, districten, eilanden enz. 

 onder de Comp., de vorsten van Ternate, Tidor en Batjan ressorterende, zullen dus ook, in 

 hoop der goedkeuring van Uw Hoog Edelens, deze provincie zich tot een voorwerp hunner ver- 

 handeling nemen, en daaraan zooveel mogelijk naar de intentie van Uw Hoog Edelens trachten 

 te voldoen. 



Het is zeker en kennelijk, dat de Comp. in deze districten reeds in het begin van haar octrooi 

 alhier gevaren, en met deze en gene vorsten en grooten contracten en verbonden van vrije 

 vaart en handel aangegaan heeft; doch dewijl zulks in die eerste tijden niet in die vorm en uit- 

 gestrektheid is geschied en heeft kunnen geschieden, alzoo de staat harer zaken eerst in de ge- 

 boorte was, en de Spanjaarden aldaar in 't begin der vorige eeuw nog vele plaatsen in hun 

 magt en possessie hadden , zoo is het , ofschoon die contracten en verbonden in zich zelf van zeer 

 veel nut en voordeel voor de Nederlandsche maatschappij gehouden moeten worden, als de eerste 

 beginselen en grond zijnde, waarop men vervolgens voortgebouwd heeft, en men zich daarvan 

 ook altoos in vroegere jaren, wanneer het te pas is gekomen, met groot regt en reden bediend 

 heeft, dat de Comp. echter naderhand en in latere tijden, door zulke bondiger, ampeler en vas- 

 ter tractaten en contracten met de vorsten in de Molukken in 't generaal, hare zaken en be- 

 langen aldaar geconfirmeerd, vastgesteld en in zulk een volkomendheid gebragt heeft, dat 

 daarop in geenen deele door andere buiten ons geëmpiëteerd, en door ons geen de minste in- 

 fractie getolereert kan worden, dan met subversie van alle regt en billijkheid, mitsgaders on- 

 dergang van 's Comp: staat in die gewesten. 



Want, in zoo verre de oude verbonden en contracten betreft, zoo ontwaart men, dat in het be- 

 gin der verleden eeuw, wanneer de Nederlandsche schepen aldaar aankwamen, dezelve zoo- 

 wel door de Ternatanen, als Tidorezen (als toen met elkander in vrede zijnde) vriendelijk 

 zijn ontvangen, zoekende de hulp der Nederlanders met groote aanbiedingen, om door dat mid- 

 del zich van de bij hen ondragelijk geworden Portugezen te ontslaan; hetgeen haar ook toe- 

 gezegd zijnde, zoo werd in 't jaar 1605 door Cornelis Sebastiaanse, den Portugezen het fort van 

 Tidor, met hulp der Ternatanen afhandig gemaakt, zonder dat de Nederlanders echter alsdan, 

 schoon daartoe verzocht zijnde, konden besluiten, zich daar te versterken, maar alleen eenige 

 kooplieden, tot het drijven van den handel, zoowel op Tidor als Ternate, achterlieten. 



Beide koningen hierover niet wel vergenoegd en elkander wantrouwende, nam die van 

 Tidor de occagie waar, en riep de Castilianen uit de Manilla's in, die, in 't jaar 1607 overge- 



