27 



z/Op den vervoer van nagelen van Hitoe, Loehoe, Kambello, enz., door twee jagfen en eenige 

 //Vaartuigen, te passen, niettegenstaande het ongenoegen daaruit ontstaande." 



//Alsmede, wijl de Makassaren ons de nagelen ontvoeren, hunne vaartuigen, zooveel mogelijk 

 z/met de Ternataansche magt te vernielen, onder aanmerking, bij brief van den 14 det Maart 1630, 

 w dat, zoolang men niet kan beletten, dat andere geen nagelen krijgen, 's Comp : pakhuizen daar- 

 z/van vervuld zouden raken, en dan als een renteloos hypotheek aldaar blijven liggen." Dus 

 schrijven de Heeren M rs wijders den 23 sten November 1631: //Alle Indische natiën, die zich met 

 z/het ontrooven van nagelen bemoeijen, vijandig en met geweld aan te tasten enz.; want, zoo- 

 z/lang zulks en den handel der Engelschen niet kunnen beletten, zullen wij nooit de vruchten 

 //van dien handel genieten;" en bij brief van den 19 dea December 1632: „den koning van Ternate 

 „moet gerecommandeerd worden, om onze intentie tegen den vervoer van nagelen op Ceram, 

 z/met zijn autoriteit te seconderen, volgens de solemnele contracten, of dat wij, bij gebreke van 

 z/dien, de restitutie met de wapenen moeten zoeken, moetende tot maintenue der exclusieve 

 //contracten, en om daarvan het effect te erlangen, 's Comp: navale magt gebruikt worden." 



En wijl door de frequentatie der Portugezen, Engelschen en Denen op Makassar (als zijnde 

 te dier tijde een vrije handelsplaats) de Makassaren zeer toenamen in magt , en hun het ontvoe- 

 ren der nagelen uit de Molukken en elders, bijna niet kon worden belet, en gem: vreemde natiën 

 daarvan te Makassar als een gemeene verzamelplaats geriefd werden, hetgeen de Heeren M rs 

 bij missive van den 3 den December 1634 zeggen met patientie te moeten verdragen, alzoo 

 men alstoen geen regt had de Makassaren, die aan ons door geen contracten verbonden waren, 

 in hun land aan te tasten, zoo recommanderen de Heeren M rs om buiten het ruïneren hunner 

 vaartuigen enz. ook de boomen hier en daar te ruïneren en uit te roeijen, mitsgaders deze en 

 gene plaatsen te depeupleren en alle kwartieren door gestadige bekruisingen schoon te houden, 

 en zulks te meer, omdat de Heeren M rs bij missive van den 21 8ten April 1635 klagen, dat 

 men zoo weinig effect had bespeurd van onze togten op de kust van Ceram en omliggende 

 plaatsen, dat er zelfs een Engelsch en Deensch schip was aan geweest, met order tevens „om 

 // rigoreuser middelen bij de hand te nemen, ten einde de nagelhandel universeel en alleen te 

 z/possideren", zijnde de Comp: daardoor diverse malen genoodzaakt geweest de wapenen op te 

 nemen, en op die wijze met geweld de onderhouding der contracten te verzekeren. 



En dit punt of de souvereiniteit der landen, uithoofde der contracten, is door de Heeren M rs 

 altoos ongeschonden bewaard, zelfs zoover dat in 't hevigste der verschillen over de Ambon- 

 sche affaire, en niettegenstaande nu en dan al veel moesten toegeven en passeren in de confe- 

 rentiën met de Engelschen tot bijlegging der geschillen, daarvan niets hebben willen laten 

 slippen; dus schrijven de Heeren M rs bij missive van 26 December 1636: „om geene redenen 

 z/de Engelschen volgens hunne intentie (of met zulken absoluten eigendom en vrije dispositie, als 

 „wij de aangelegen eilanden van Banda bezitten) op het eiland Rhun te admitteren en zulks 

 „hen met discrete middelen te doen verstaan, en anders, door de magt die wij hebben, en 

 „daarin het regt der Comp: naar behooren te maintineren," improberende dus bij missive van 

 22 Januarij 1638 het besluit in den jare 1635 door den generaal Brouwer over dit punt geno- 

 men, met order om hen daar alleen te laten wederkeeren als kooplieden, op den voet van het 



