29 



//Ontvangen, en zich als bondgenoot onder onze protectie wil begeven, is zulks boven den 

 //oorlog te prefereren." 



Op een berigt, dat de Franschen voorhadden vier schepen naar Indië te zenden, met intentie, 

 om mede te stevenen naar plaatsen daar wij exclusieve contracten hebben en zoo haar daarin 

 hinder mogten toebrengen, om ons met magt tegen te gaan, gelasten de Heeren M rs bij mis- 

 sive van den 16 den April 1657: ff om op hoede tegen hen te zijn, en zoo zij ons eens komen te 

 //attaqueren, hen overal te volgen, en hun schepen en goederen zoo te land als te water aan 

 ,/te tasten, te ruïneren en te overmeesteren, mitsgaders hen overal als vijanden te bejegenen." 



Wijl men in dien tijd het werk in de Mol ukken niet naar genoegen scheen te kunnen meester 

 worden, zoo schrijven de Heeren M rs bij letteren van 16 April 1658: v dat van hare approbatie 

 //zoude zijn, indien men van den Spanjaard, of koning van Tidor, alle nagelen afhandelen kon, 

 ,/om met kleeden of andere goederen voldaan te worden; zelfs dat men wel resolveren mogt, 

 z/den Spanjaard aldaar te disponeren, om zijn goud en zilver van de Manilla's op Ternate of 

 ,/Tidor aan te brengen, in troqué van lijnwaden, kaneel, peper, enz." 



Doch de zaken aldaar in den jare 1657, bij het overlijden van den Tidoreschen koning Sahidi, en 

 de successie van den koning Kitjil Golofino , zoodanig veranderd zijnde, dat de laatstgenoemde 

 aan de Comp: beloofde alle nagelboomen 's jaars in zijn rijk voor rds: 3000 te zullen laten 

 omslaan, en de Comp: dus de eenigste bezitter der nagelen geworden zijnde, bleven de Span- 

 jaarden aldus zonder onderdanen zitten, en wijl zij daardoor mede hun subsistentie, die zij tot 

 dusverre uit de nagelen gehad hadden, verloren en aldaar eindelijk in 't geheel verarmden, zoo 

 braken zij in het jaar 1663 uit de Molukken op, en verlieten hunne plaatsen aldaar, zelfs zon- 

 der het minste teeken van possessie, tot groote verwondering, achter te laten, zijnde daarop 

 vervolgens hunne vastigheden in den jare 1666 gedemoliëerd, en de Comp : door haar exclusieve 

 contracten alleen in de possessie gebleven. 



In dezen tusschentijd ontstonden er weder zware klagten in Engeland van de Engelsche Comp: 

 tegen de Nederlandsche, over het nemen en confisqueren van eenige hunner schepen voor de 

 Bantamsche reede, die door ons met schepen van oorlog geblokkeerd en bezet gehouden werd, 

 en wijl de staat in dien tijd hard gevallen werd door den Engelschen Protector, en de constitutie 

 er niet naar gesteld was om sterk op zijn stuk te staan, zoo moest de Comp: in dezen veel 

 toegeven en de restitutie presteren, en schijnen door die omstandigheden eenigszins van de 

 rigoureuse maintenue der exclusieve contracten, en het regt daaruit voortvloeiende, afgeweken 

 te zijn; ten minste omtrent den peperhandel op Sumatra's Westkust schreven de heeren M rs 

 bij missive van den 8 6ten September 1658: 



z/Het is bedenkelijk de Engelschen van Sumatra's Westkust te weeren, als niet accorderende 

 //met de Europesche maxime, dus zich daarvan te wachten, maar het beletten der ingezetenen, 

 //om met hun peper bij de Engelschen aan boord te komen, of haar dezelve toe te brengen, 

 #ook hunne vaartuigen aan te tasten en te vernielen, staat ons vrij; doch verder moeten wij 

 z/niet komen." 



En klaarder nog omtrent dit onderwerp bij letteren van den 7 den Mei 1659: 



//De order bij instructie aan den koopman van Voorst, naar Sumatra gaande, gegeven, om 



