32 



//van voornemen schijnen te wezen, in dien hoek (Halmaheira) te komen nestelen, met order, 

 //zoo zij zich willen nederslaan op plaatsen, landen of eilanden, den koning van Ternate 

 z/of Tidor onderhoorig, om bij dezelve te bewerken, dat zij zich met min of onmin weder van 

 z/daar doen delogeren, en schoon wij wel verstaan, dat wij ons daarmede directelijk niet zullen liebhen 

 „te hemoeijen, zoo kan men evenwel niet weten ivat onlusten zulks verder zonde kunnen na zich slepen, 

 z/en of de Engelschen almede het oog op die landen niet wel mogen hebben; dus de intentie 

 z/is, die kwartieren met suflisanter garnizoenen als voor dezen te voorzien, mits order gesteld 

 // worde, dat ons volk geen reden tot offensie aan de Franschen geeft." 



Schoon de Heeren M rs , wegens de omstandigheid van den Engelschen oorlog, mogelijk geoordeeld 

 hebben omtrent de Franschen in dien tijd zooveel menagement te gebruiken , zoo blijkt echter, 

 wat men heeft bedoeld, door de intentie om derwaards meer versterking van volk te zenden, 

 en dat men mede niet uitgesloten heeft, om hen door indirecte wegen vandaar te weren; en 

 dit blijkt nader door de order der Heeren M rs van 17 April 1666 onder Amboina, alwaar de 

 Heeren M rs zeggen: // volgens de berigten, zouden de Franschen mede in de Oostersche kwar- 

 tieren residentie willen nemen, en het oog op Ceram Laut hebben; dus daarop uit te zijn, 

 z/om die natie, voor zooveel het met regt en reden kan geschieden, uit dien hoek te houden, 

 //voornamelijk van Ceram Laut, dat met zeer goed fundament kan geschieden, als aan Amboina 

 //onderworpen wezende, met order, om zoo er nog iets nader tot aanwijzing en maintenue van 

 z/ons regt kan worden geëxcogiteerd, zulks in het werk te stellen." 



En verder bij missive van 20 October 1667: //zoo de Franschen kans zagen hier of daar in 

 z/die landen in te boren, moeten wij staat maken, dat zij zulks niet zullen nalaten; dus tegen 

 z/hen op hoede te zijn, en alle occagiën, die daartoe aanleiding kunnen geven, te benemen, 

 z/waarom ook noodig is geweest, dat de eilandjes Taroena, Saban en Chiauw, omtrent Ternate 

 //gelegen, en bevorens den Spanjaarden onderdanig geweest zijnde, onder onze bescherming zijn 

 //genomen." 



En om te meer ons regt te toonen, en te kunnen maintineren, zoo gaven de Heeren M rs 

 in deze tijden order, om deze en gene plaatsen van aanbelang dadelijk in possessie te nemen; 

 als bij missive van den 21 sten Augustus 1663, onder Banda, van den 29 sten April 1664, onder 

 //Amboina, en van den 8 sten October 1664 mede onder Amboina;" „de Engelschen in die gewesten 

 //willende komen nestelen, zal het noodig wezen, dat van alle voornaamste eilanden, nagelen 

 // of noten uitgevende, op het alleronkostelijkste possessie door ons genomen en gehouden worde, 

 z/om hen door dat middel met regt van daar te weren." 



Dus mede bij letteren van den 7 den October 1666, onder Banda, van 22 Augustus 1668 en 9 Mei 

 1669, onder Amboina, en van 16 Mei 1670, onder Ternate: „Be bevolkte landen, nagelen voortbren- 

 z/gende, die onder de koningen van Ternate, Tidor en Batjan niet staan, en de onbewoonde, 

 //moeten door ons, of het volk van genoemde koningen in bezit genomen worden", en op meer 

 andere plaatsen. 



Ten vervolge ordonneren de Heeren M rs bij missive van 13 April 1672, onder de materie 

 van Ternate: „De Spanjaarden ons zoekende te turberen in de Molukken, in onze possessiën, 

 w moeten wij met feitelijkheid en met de wapenen ons regt maintineren." 



