48 



,/liaar regt, als souverein in het district van derzelven octrooi, met uitsluiting van alle Europe- 

 z/sche en inzonderheid Spaansche natiën, en daarom heeft de regering zeer wel gedaan, de 

 //ministers tegelasten, om alle zoodanige vreemde trafiquanten en onwettige equipanten, onder 

 z/het ressort der Molukken ontmoet en geattrapeerd wordende, hetzij goedwillig of onwillig ter 

 z/examinatie naar het hoofdkantoor (des mogelijk) op te brengen, mitsgaders daartoe dadelijk- 

 z/heden van die kracht te gebruiken, die bekwaam zijn, om derzelver navigatie in die contrei- 

 zzjen tegen te gaan en te vernietigen." 

 Bij missive van den 10 deu September 1746 wordt, onder de materie voormeld, gezegd: 

 z/Wij verhopen, dat van effect zal zijn de expeditie van twee schepen, nevens eenige kleine 

 //Vaartuigen ter ontdekking zoo van eenige Spaansche schepen, die aldaar gezien zouden zijn, 

 z/alof op het eiland Salawatti een posthouding van Europeanen, mogelijk Philippijners, zoude 

 //wezen." 



Doch deze expeditie is, volgens missive der Temaatsche ministers van den 18 dea Mei 1745, 

 zeer rampspoedig uitgevallen, gelijk nader zal blijken. 



Sedert zijn door de Heeren M rs geen speciale orders aangaande dit sujet herwaarts aange- 

 schreven, blijkende voor 't overige uit het voormelde volkomen de intentie der Heeren M rs , en 

 waartoe de Comp: in dezen is gewettigd en geregtigd, alzoo de orders in dezen zoo klaar, 

 duidelijk en ampel zijn gegeven, dat er niets meer schijnt te kunnen worden bijgedaan. 

 Om thans mede aan te halen, 



welke middelen de Hooge Regering van 's Comp: etablissering in de Oostersche ge- 

 westen, op fundament der voorschreven orders, tot maintien van haar privatief 

 regt en possessie, heeft beraamd, en van welke uitwerking dezelve zijn geweest 

 tegen deze en gene, die hetzelve hebben zoeken te violeren en usurperen, 

 zoo zullen de ondergeteekenden, onder weiduiding, in dezen alle mogelijke kortheid betrachten, 

 zoo omdat de hiervoor ampel beschreven orders een breedvoerige uitwijding onnoodig maken, 

 als dat dezelve successief naar de Oostersche gouvernementen in dier voegen zijn aangeschreven, 

 opdat de ministers zich daarnaar zouden kunnen reguleren, en zich derhalve alleen tot sommige 

 nu en dan gegeven orders en geëxsteerde gevallen, die een bijzondere reflexie kunnen merite- 

 ren, bepalen. 



Gelijk derhalve bevorens reeds is aangemerkt, heeft het dessein der Comp: daarheen 

 altoos en alleen gestrekt, om een privatief regt van eigendom, vaart en handel in de Ooster- 

 sche provinciën te bekomen, en dus tevens alleen, en met exclusie van alle andere natiën, 

 meesteres te worden en te blijven. * 



Om die reden heeft de Comp: ook, na hare oprigting, van jaar tot jaar derwaarts vele 

 schepen en diverse treffelijke vloten gezonden, zoo om hare vijanden afbreuk te doen en hare 

 vrienden en bondgenooten te adsisteren, als den handel te verzekeren en vast te maken. 



En schoon men zich moet verwonderen, dat de Comp: tegen zoo vele Indische vijanden, 

 en Europesche competiteuren, dat groote dessein heeft kunnen ten uitvoer brengen, en het 

 spel, om zoo te spreken, meester te worden, zoo is het tevens ligt te begrijpen, dat zulks niet 

 zonder onnoemelijke kosten, gevaren, moeite en tijd is geschied, zoo door de trouwelooze en 



