49 



veranderlijke inborst der inlanders, in het gedurig schenden, overtreden en usurperen van hunne 

 met de Comp: gemaakte contracten en verbonden, als door de geheime machinatiën en intrigues 

 onzer competiteuren, die, niet dan ontevreden en met een nijdig oog kunnende aanschouwen 

 het succes onzer verrigtingen in het obtineren, bij wettige tractaten en contracten, van zulke 

 aanzienlijke regten, geregtigheden en prerogatieven, successief niet dan te veel en te onregt 

 hun uiterste devoir en best kwamen aan te wenden, om ons daarvan te ontzetten, daarin te 

 storen, dan wel ten minste om daarin te participeren. 



Het is om die redenen ook, dat de Comp: menigmalen genoodzaakt is geweest, zelfs, nadat 

 zij zich reeds genoegzaam in het meesterschap in de Molukken zag bevestigd, het harnas aan 

 te trekken, en door magt van wapenen en geweld, het geschonden regt te herstellen, en zich 

 te maintineren bij hare regten tegen schenders, overtreders en usurpateurs , waarvan reeds 

 hiervoren eenige tijdperken zijn aangehaald, terwijl wij verder in dezen niet speciaal zullen detail- 

 leren de expeditiën en rencontres bij de Comp:, zoo te water als te land, gedaan en voorge- 

 vallen, en welke successen dezelve successief hebben gehad, maar alleen aanhalen, dat de Comp: 

 bij hare eerste opkomst, mits de omstandigheden van zaken in Europa door den oorlog tusschen 

 den Spanjaard en den Staat, en toen er dus zonder de wapenen in deze landen, die door de 

 Portugezen en Spanjaarden bezeten werden, voor haar geen handel te drijven was, gestadig 

 den oorlog heeft moeten voeren, om de possessie der Molukken te bekomen, waarvan aan haar 

 d3 privatieve handel, met exclusie van alle vreemde natiën, door de wettige koningen des 

 lands, als een vergelding der bewezene adsistentie, reeds toegezegd en afgestaan was, gelijk 

 mede in Amboina en Banda. 



Schoon hierdoor ''s Comp: middelen wel voor een tijd geconsumeerd werden, oordeelde ech- 

 ter de Hooge Regering van Indië, om de importante gevolgen, het raadzaamst, alle magt van 

 de Comp: in de Molukken, Amboina en Banda te gebruiken, om de zaken aldaar in orde te 

 schikken en te brengen. 



Onderwijl deden de Engelschen zeer groote profijten met den peperhandel en dien van Souratta 

 en Choromandel, en geraakten daardoor in staat sterker te equiperen, onderstaande vervolgens 

 de Nederlanders in den handel van de Molukken, Amboina en Banda te onderkruipen, door het 

 geven van adsistentie aan hunne vijanden, doch de Hooge Regering, nadat reeds lang geconni- 

 veerd of geciviliseerd hadde, volgens de aanmerking der Heeren M rs , bij brief van den jare 

 1617, dit bedrijf niet langer met een onverschillig oog kunnende aanzien, gaf orders, om dit 

 ongelijk niet te verdragen, maar zich daartegen met geweld te stellen , welke van die uitwer- 

 king waren, dat in de jaren 1616 en 1617 reeds diverse Engelsche schepen, die expres schenen 

 gezonden te zijn om actie tegen de onzen te zoeken, veroverd en opgebragt werden. 



De zaken door het bewuste contract tusschen de Engelsche en Nederlandsche Comp: van den 

 jare 1619, eenigszins van gedaante veranderd zijnde, droeg de Hooge Regering echter, gemuni- 

 ëerd met de patriasche bevelen, met allen ernst en promtitude zorg, dat de Comp: gemaintineerd 

 bleef bij hare daarbij voorbehouden regten en preminentiën van souvereiniteit en gebied in 

 de plaatsen door haar geconquesteerd, gepossideerd of bij exclusieve contracten aan haar ver- 

 bonden, waaruit in den jare 1622 en vervolgens hevige differentiën ontstonden, voornamelijk 



7 



