54 



Ternate van den 17 den Januari] 1680: 't is onnoodig de Spaansche taal op Chiaauw en elders te 

 achtervolgen, omdat het aldaar aan de Maleische taal niet hapert, en men gaarne wen sent 

 de Spaansche geabandonneerd te zien, waarop men het moet aanleggen, gelijk ook op het 

 exstirperen van de Spaansche namen, wijl men hen op zijn Hollandsen wel Jonkers noemen kan. 



De gouverneur der Manillas in dien tijd gerenoveerd hebbende de vorige gedane ongefundeerde 

 klagten bij Hun Hoog Edelen, over het wegnemen van 't Spaansch garnizoen en hun geeste- 

 lijkheid uit Chiaauw, item over geweld en detentieneming door de Moluksche regering, als 

 daartoe geëmploijeerd zijnde, met verzoek, het genoemde eiland weder in den vorigen staat te 

 herstellen, en 's Comp; garnizoen weder van daar te doen vertrekken, zoo bevelen Hun Hoog 

 Edelen aan de ministers van Ternate, bij missive vanden 17 deu Mei 1680 en 6 Februarij 1681, 

 om de geconquesteerde landen als erflanden der Moluksche regering staande te houden, en alle 

 andere natiën, die ons aldaar schadelijk mogten zijn, buiten dezelve te weren, met overgave 

 van een schriftuur bij wegen van een manifest, behelzende een narre der gepasseerde zaken, 

 zoo ten regarde van Chiaauws koning als de Spanjaarden, en de veelvuldige vexatiën, onwet- 

 tige en kwade feiten, den koning van Ternate en onderdanen aangedaan, enz.; hoe ook 's Comp: 

 gouverneur zich daaromtrent buiten krenking van het bondgenootschap tusschen Spanje en 

 onzen staat gedragen heeft, opdat, wanneer genoemde staat en 't vaderland desvvegen door het 

 Spaansche hof mogt worden gemoeid, de Heeren M r3 daartegen nader en op het bondigste ge- 

 wapend konden wezen, om hunne wettige possessiën voor de geheele wereld te doen blijken, en 

 dit viel evenzoo uit, nadien de Spanjaarden, mogelijk te laat ontdekkende hun mispas in het 

 opbreken uit Ternate, door de klagten en remonstratiën van het Spaansche hof in den jare 

 1681, ten opzigte van het voornoemde eiland Chiaauw, bij Hun Hoog Mog: schenen te willen 

 redresseren, doch waarvan niets geworden is, gelijk hiervoren reeds is aangehaald. 



Schoon de desseinen der Engelschen nu en dan mislukt waren, schenen dezelve echter niet 

 te kunnen desisteren van hun dessein , om zich hier of daar in de Oostersche provinciën te 

 stabileren, dan wel derwaarts te stevenen ter bekoming van specerijen. 



Zoo gaf de Hooge Regering duidelijke orders bij missive van 12 December 1684 en 27 Junij en 

 2 Julij 1685 naar Ambon en Banda, hoe zich bij indrang van vreemde Europeanen te gedragen, 

 en in alle manieren 's Comp: verkregen possessiën en voorregten vigoureuselijk te maintineren, 

 voegende bij laatstgemelde missive daarbij , dat daarin met alle vigeur en ernst moet worden 

 geprocedeerd met verbod aan alle dienaren, burgers en ingezetenen, om eenige communicatie 

 met hen te houden, en voornamelijk eenigen onderstand aan hen te doen, op de plakkaten, die 

 in den jare 1662 en 1663, ter gelegenheid der aankomst van eenen Hunter zijn beraamd en 

 thans gerenoveerd moeten worden, onder nadere recommandatie, om, indien zij eerst eenige 

 proeve ondernemen op eenige van onze posthouderen, alle middelen in het werk te stellen, dat 

 zij terstond afgewezen en in geenerlei wijze toegelaten worden, om aan land te komen, onder 

 wat pretext zulks ook zoude mogen wezen, en zoo dezelve ergens vernemen, om alsdan naar 

 hun boord te varen, en hun deze order bekend te maken, met allegatie van het regt van pos- 

 sessie, hetwelk de Comp: op deze eilanden heeft. 



Voorts de inwoners te disponeren, om hun geen de minste almissie te verkenen, met belofte, 



