65 



watti te stevenen, ten einde diens ware gelegenheid en toestand te ontdekken en wat van 't 

 gemelde gerucht wegens die vastigheid mogt wezen, en zoo dezelve aldaar bevonden mogt wor- 

 den, alsmede te attaqueren en vex-overen, enz.; doch deze onderneming is ongemeen rampspoedig 

 uitgevallen, volgens de missive der Ternataansche ministers van den 18 den Mei 1745, in dier 

 voegen, dat het gemelde eskader niet alleen de reis op verre na niet had kunnen volbrengen, 

 noch de plaats zijner destinatie bezeilen, maar zelfs ook een chialoup verloren, terwijl een groot 

 gedeelte der Europesche en Inlandsche manschappen gestorven was. 



Sedert heeft men langen tijd geen ondernemingen of geruchten van entreprises van vreemde 

 natiën in de Oostersche gouvernementen vernomen, als in deze dagen, en zulks wel met zoo 

 veel succes, stoutheid en onwettigheid aan den kant der Engelschen, even als of ze met het 

 grootste regt daartoe gewettigd waren, dat, indien daartegen de noodige en gewettigde middelen 

 van klem, ernst en nadruk thans niet geëmploijeerd werden, men niet dan met de grootste 

 reden moet beduchten, dat het eerlang met de Comp : om dien oord gedaan zal zijn; want men 

 behoeft slechts na te lezen den onderschepten brief, door den kapitein van het Engelsen schip 

 Pit, Wm. Wilson van Bancahoeloe, aan den admiraal Pecok geschreven op den 20 sten September 

 1759, om ten volle overtuigd te zijn, met wat dessein die natie, thans dronken door haren voor- 

 spoed, bezwangerd is, blijkende reeds de nadeeligheid uit den aanbreng van 3625 & nagelen met 

 het genoemde schip en the Holdenness in Engeland, blijkens Patriasche missive van den 15 den 

 October 1760, en zulks in den beginne, en wat men daarvan in het vervolg te duchten heeft. 



Doch om hiervan te vervolgen, zoo consteert uit de Ternataansche brieven van den Gouverneur 

 van Schoonderwoert vau Mei, Junij en Augustus 1759, dat een groot Engelsch schip, met een 

 tweemastigen brigantijn, aan het eiland Sal watti geweest, doch daar niet te regt geraakt, 

 mitsgaders naar Wageoe gestevend waren, achterlatende rijst, ringen, messen en een model 

 van een fort, en dat zij mede het eiland Gebeh aangedaan en met de Inlanders gesproken had- 

 den, insgelijks eenige messen en ringen achterlatende, nevens een afteekening van een fort, 

 zendende de ministers over eene afteekening van eene vlag, door de volkeren des konings van Ti- 

 dor van Batante gezonden, met rapport, dat naar specerijen gevraagd, doch die niet bekomen 

 zouden hebben, waarvan echter het contrarie, gelijk zoo even aangehaald is, blijkt. 



De ministers hadden daarop de bark Nassau geëquipeerd, om te kruisen af en langs de kust 

 Halmaheira, ordonnerende Hun Hoog Edelen bij aparte missive naar Ternate van den 31 sten 

 September 1759 met insertie der extracten uit de Patriasche brieven, relatie hebbende tot den 

 indrang van vreemde Europeanen in deze gewesten, om zich daarnaar stipt te gedragen. 



In den jare 1760 de Engelsche schepen Carnaervan en the Wanoik van hier vertrekkende, vond 

 men goed, wegens de suspicie, dat hun route over de Oost naar China stonden te nemen, 

 derzelver kapiteins zulks af te vragen, en dezelve verklarende de reis over de Oostersche pro- 

 vinciën naar China te zullen nemen, om nergens een plaats aan te doen of volk aan de wal 

 te zetten, hun te antwoorden, dat men vermeende regt te hebben hen die vaart te betwisten, 

 onder kennisgeving, dat men tot maintien van 's Comp: verkregen privatieve vaart en han- 

 del, de dienstige middelen zoude beramen, ordonnerende Hun Hoog Edelen ten dien einde bij 

 aparte missive naar Ternate en Ambon van den 17 den Januarij 1761 aan de ministers, om de 



9 



