71 



rende, geen specerijen vallen, en dezelve zeer ongezond zijn; en dat er geene specerijen groeijen, 

 schijnt desgelijks te kunnen ondersteld worden, uit het rapport der bezending in den jare 1737 

 naar Salawatti, alwaar de commissianten melden dat dit eiland geen de minste reflexie meri- 

 teerde, als hebbende aldaar geen schijn gevonden, waarom hier vreemdelingen zouden komen, 

 dan om wat tripangs, nu en dan een slaafje, enz. 



Het schijnt derhalve het zekerste, om te onderstellen, dat de specerijen aldaar van de kust 

 van Halmaheira in 't generaal, en in 't bijzonder van Maba, Weda en Pattanij aangebragt 

 worden, alzoo men voor vast mag stellen, dat, schoon de specerijen er niet groeijen, dezelve 

 daar echter op die manier te bekomen zijn, omdat dit eiland reeds in vorige en deze tijden 

 gerenommeerd is geweest door de aankomst aldaar van vreemde Europeanen, en dit onderzoek 

 maakt het vijfde of laatste punt dezer commissie uit : 



of namelijk de Engelschen gedurende hun postvatting op dit eiland de specerijen 

 ligtelijk van elders kunnen bekomen, alsmede om op te geven de middelen en wegen, 

 door welke zulks zoude kunnen worden belet. 



Wat het eerste betreft, zoo mag men geen twijfel slaan, of de Engelschen, indien op Sala- 

 watti postgevat mogten hebben, kunnen ligtelijk van de nabijgelegene plaatsen van Halmaheira, 

 Ceram en bijzonder van Maba en Pattanij de specerijen bekomen; dus ontkennen Hun Hoog 

 Edelen ook niet, bij missive naar Ternate van den 23 stett Februarij 1705, den aanbreng van spe- 

 cerijen van Pattanij en Maba, naar de eilanden Gebeh, Mixoal, Salawatti en Wageoe, en 

 van daar naar Ceram, van waar ze door Makassaren, Maleijers en andere natiën vervoerd 

 werden, schoon niet kunnen toestaan, dat zulks in considerabele partijen zoude bestaan. 



En de aanbreng in het jaar 1760 door de Engelsche schepen PU en Holdenness van een partij 

 van 3625 & nagelen in Engeland, volgens missive der Heeren M rs van den 15 dea October 1760, 

 bewijst mede, dat aldaar in de contreien op die wijze specerijen bemagtigd kunnen worden, 

 zonder dat men zulks zelfs kan ontdekken. 



Want niets zoude hun ligter vallen, dan om die onder Ternate, Tidore en de Comp: sorterende 

 Inlanders door inductie, persuasie, schenkingen en prompte betaling over te halen tot den aan- 

 breng van die producten, die hun land van zelf voortbrengt, en zij volgens de contracten 

 anderszins zelfs moeten exstirperen. 



Hiervoor heeft men te meer te duchten, omdat de inwoners der Molukken zich dikwijls zeer 

 trouweloos en verraderlijk hebben getoond in de preestatie der contracten en verbonden, bij- 

 zonder die van Maba, Weda en Pattanij, ook die der Papoesche eilanden. 



Daarenboven schijnen er geen redenen te ontbreken, om bekommering te formeren, of deze 

 stap der Engelschen niet gemêleerd is met zoodanige omstandigheden, als bevorens, niet on- 

 duister, en speciaal in A° 1702, even voor de overkomst van den zwerver Dampier, zijn ge- 

 suspecteerd, alsof de Moluksche vorsten hieronder niet zouden roeijen. 



Dit wordt mede aangemerkt bij de instructie der Indische Regering van den 7 den Februarij 

 1720 voor den Heer Commissaris Hasselaar, in dezer voege: in vorige tijden is het dikwijls 

 gebeurd, dat de koningen van Tidore suspect zijn geraakt van een heimelijke zucht voor de 

 Spanjaarden, doch die geruchten zijn al gaande weg verminderd; echter moet men zulks nooit 



