II 



//De Compagnie is thans in diezelfde omstandigheden. Laten wij den wijzen 

 //en verstandigen zeeman navolgen. Ons gevaar is vrij groot. Laten wij cordaat, 

 //zonder eenig uitstel, zonder eenige verdere consideratien, ons ontdoen van ruim de 

 //helft van onzen zeer gemakkelijk te ontberen omslag. Dan, ja dan zullen wij het 

 //scheepje van de Nederlandsche Maatschappij boven water houden en anders, dit is 

 //gewis, wordt hetzelve door de golven van lasten overweldigd en het gaat te gronde, 

 //waarvoor de Hemel hetzelve genadig behoede, inzonderlijk om het belang van ons 

 //lieve Vaderland, dat aan dit behoud zoo krachtisr £reattacheerd is. 11 



AT el werd door de Regering niet dadelijk besloten Malakka prijs te geven, 

 maar toch werd het voor die plaats noodig geachte garnizoen zoodanig besnoeid, dat 

 zij bij den eersten vijandelijken aanval zich zou moeten overgeven. 



Ook het verlaten van Makassar kwam in 1795 ter sprake. En, als men er aan 

 dacht twee zulke belangrijke vestigingen als Malakka en Makassar op te offeren, dan 

 laat het zich begrijpen, dat men nog veel minder gewigt hechtte aan het behoud van 

 een kantoor als Padang, dat reeds gedurende verscheidene jaren geene baten had afge- 

 worpen. 



Alles wat Padang betrof, werd dan ook met de karigste hand uitgemeten. De 

 middelen zelfs om de rust op de plaats te bewaren Werden haar onthouden ; en toen er 

 sprake was een nieuw fort te bouwen, dat vijandelijke aanslagen van buiten 

 zou kunnen keeren, werd betoogd, dat het voor de Compagnie eene voordeeliger 

 speculatie zou zijn geen fort op te rigten, vermits men berekende gedurende slechts 

 tien jaren vrede te zullen behouden, al zou na ommekomst daarvan Padang in vreemde 

 handen overgaan. 



Alles werd opgeofferd aan koopmans berekening. Daar, waar de Regering moest 

 erkennen, dat staatkundige belangen vóór het beschermen van Padang pleitten, werd dit 

 toch ondergeschikt gemaakt aan de vraag naar winst en verlies ; nimmer vindt men 

 overwogen de indirecte gevolgen, welke het behouden of het prijs geven van Padang voor 

 het aanzien of de handelsbelangen der Compagnie zou kunnen hebben. 



Het faalde de toenmalige Regeeriug geheel aan den ruimen blik, waarmede 

 Sir Thomas Stamford Raffies begaafd was, toen hij schreef: //our discoveries in Me- 

 //nangkabu enhance the value of Padang town: it is the key of that place, and of 

 //all which is valuable in Sumatra. 1, (*) 



Gelukkig hebben latere Regeringen de waarheid van deze woorden gevoeld. 



Zooals hier verder zal blijken, is het verlaten van Padang herhaaldelijk ter 

 sprake geweest en alleen de vertuogen der gezaghebbers hebben de Regering weer- 

 houden daartoe over te gaan 



Geheel vrij van eigenbelang zijn waarschijnlijk die' gezaghebbers niet geweest, 

 want, terwijl Padang voor de Oost-Indische Compagnie een lastpost was geworden, 

 schonk de handel, welken de Compagnies dienaren geregtigd waren aldaar te drijven, 

 hun ruime winsten. 



O Memoir etc. bladz. 365. 



