— 72 — 



La ville de Bordeaux kwam behouden te Mauritius aan, maar de geldelijke 

 uitslag der expeditie viel zoo zeer tegen, dat Le Même door zijne ondergeschikten 

 werd beschuldigd van zich te hunnen kosten te hebben verrijkt en zijn pligt te hebben 

 verzaakt door met zooveel zwakheid te Padang te hebben te werk gegaan, dat hij er 

 niet had gehaald, wat er te halen was. 



Hij zag zich verpligt in een vlugschrift zijne handelingen openbaar te verdedigen. 

 Hoezeer dat geschrift menige onjuistheid bevat, bevestigt het toch ten volle , op welke 

 schandelijke wijze de Franschen te Padang hebben huis gehouden; en wij kunnen be- 

 . grijpen , dat Francois Le Même , van wiens betrekkelijke gematigdheid de heer Chassé 

 getuigenis aflegt , van hen spreekt als //des hommes que j'avais le malheur de com- 

 mander'" ( x ). 



V. I 



De toestand, waarin Padang zich bevond, toen de Franschen het hadden verla- 

 ten, was allerongelukkigst, 's CompagmVs magazijnen en kassen waren totaal ledig ; de 

 ingezetenen waren beroofd van bijkans alles, wat zij bezaten. Eu bij dat alles kwam 

 de slechte stemming der inlandsche hoofden en bevolking. 



Hiervoren is reeds aangeteekend , dat de Maleijers geen hand hebben uitgesto- 

 ken tot de verdediging van Padang. Het kwam zelfs den heer Chassé ter oore,datde 

 panglima (hoofdregent) Radja di llir, in den avond van 6 December een briefje had 

 ontvangen van de Franschen , waarin hij werd vermaand niet tegen hen te vechten, 

 wijl zij niet voornemens waren iets tegen de Maleijers te ondernemen. Van daar dan 

 ook , dat dezen niet te bewegen waren om iets ter verdediging bij te dragen. Schrif- 

 telijk werd de panglima door de panghoeloe's der XIII Kota's beschuldigd, dat hij 

 de Franschen met aandrang had uitgenoodigd om Padang in bezit te houden en er 

 troepen achter te laten, hopende, zooals hij zoude gezegd hebben, te kunnen bedin- 

 gen, dat hem de pacht van den boom zou worden gelaten. De heer Chassé zou naar 

 dat alles een onderzoek instellen, maar wat het resultaat daarvan geweest is, w r eten 

 wij niet. 



De inlandsche kooplieden waren overhaast naar de binnenlanden gevlugt en bij 

 hunne terugkomst beweerden zij hunne schulden aan de Franschen te hebben afgedra- 

 gen, wat onwaar was. 



( l ) Het bedoelde vlugschrift is getiteld : »Adresse du citoyen Le Même a ses concitoyens en réponse aux 

 calomnies et aux braits injurieux, répandus sur sou couipte dans sa dernière course a Padang (Isle de France, 

 chez Ernq Frères, Imprimeurs , 1794). 



Het is ons niet gelukt een gedrukt exemplaar van dat geschrift te" verkrijgen. Alle moeite daartoe, die 

 men met de meeste bereidwilligheid op Mauritius, zelfs bij de afstammelingen van de drukkers, heeft aange- 

 wend, was te vergeefs. Ik heb mij daarom beholpen met eene schriftelijke kopij, welke de heer Chassé 

 aan zijne verautwoording aan de Regering heeft toegevoegd en ik hieracbter als bijlage VI teruggeef. 



Eenige belangrijke mededeelingen omtrent Le Même vindt meu in het werk: Final French Struggles in 

 India and on the Tndian Seas, by Colonel G. 3. Malleson, C. J. J. Londen, 1878. Een vertaald uittreksel 

 daarvan vergezelt deze als bijlage. 



