— 11 — 



nauwe straten , geformeerd , die aan de stadt een niet zeer fraaij voorkomen geeven en 



dezelve boven dien minder luchtig maken, als wel te wenscheu zoude zijn; en dit 



inconvenient , wierd voorheen zelvs noch vermeerderd door een rondsomgaande walmuur 



en een kleen hoog ïortje even daar buiten , doch welke beiden voor eenige Jaren uit 



den weg zijn geruimd. Andere verbeeteriugeu aantebrengen geloof ik niet , dat thans 



meer mogelijk zal zijn , ten ware het Gouvernement mogt gelieven goed te vinden , 



veele deezer Huizen , het zij geheel of gedeeltelijk , na mate zulks nodig mogt worden 



geoordeeld, in requisitie te stellen en die dan te doen afbreeken en verbouwen, doch, 



in welk geval, het ook niet meer dan billijk zoude zijn, dat de Eigenaars desweegens 



schadeloos wierden gesteld , en het geen zeeker al vrij hoog op stok zoude lopen. 



Daar en boven komt het mij voor, dat, alhoewel eene vrije doorspoeling van lucht, 



in een heet klimaat , voor de gezondheid , als eene der noodzakelijkste vereischten is 



aantemerken , echter de voorschr. geringe belemmering , in zulk een kleene stad als 



Sourabaija is en waarin zich bovendien bijna geene andere als lage huizen van slechts 



een verdieping hoog bevinden , van weinig of geen nadeeligen invloed kan zijn , ten 



minsten niet , als dezelve voor het overige slechts zindelijk en zuiver word gehouden. 



Wel is waar, dat thans op de gezondheid van Sourabaija weinig meer te roemen valt, 



doch dit is, mijns bedunkens, alleen toeteschrijven aan de hier voorwaards vermelde 



veele Poelen , kuilen en stilstaande waters , welke zich in en bij de rondsom geleegene 



kampongs bevinden en die door hare vergiftige uitwazemingen , den dampkring bezmet- 



ten. Ik heb om die reeden ook , ten tijde van mijn bestuur over den Oosthoek, alle 



de gem. Poelen en kuilen doen opneemen en daarvan een naderhand meede aan mijnen 



vervanger overgegeevene exacte kaart laten formeeren , ten einde op middelen te kunnen 



bedacht weezen, dezelveu te doen opvullen, of aan het daarin verzamelde water eene 



geschikte afleiding te bezorgen. Dit is mij als toen ten opzichte van veelen werkelijk 



ook gelukt, doch na die tijd zijn weeder verscheiden andere daarbij gekomen en deeze 



ontstaan gewoonlijk daardoor, dat elk ingezeetene zijn huis, zo veel mogelijk, tracht 



optehogen, om bij zware afwateringen ten minste een droog plekje in het zelve overtehouden 



en hij daartoe van geen andere spijs in de nabijheid is voorzien , als de grond van het 



eigen erf, dat door hem word bewoond , en waarvan hij zich dan ook dadelijk bediend, 



weinig denkende aan de nadeelige gevolgen, welke zulks moet te weege brengen. Indien 



men derhalven aan Sourabaija eene meerdere gezondheid wil verschaffen, dan zal het, mijns 



bedunkens , noodzakelijk zijn , dat alle de voorschr. Poelen , kuilen , grachten , in een 



woord alle die lage plekken gronds, waar het water thans staan blijft en na het ophouden 



der Reegens tot bederf overgaat , geheel worden opgevuld , gedempt en droog gemaakt , 



het geen zeeker, door de lage legging der meeste kampongs, veele moeite zal kosten, 



doch echter , zo als ik mij verbeelde , niet geheel onmogelijk is. Dan vermits er 



thans ook verscheidene stukjes grond aan en bij de stad door Europeërs aangevraagd 



met het oogmerk , om aldaar woonhuizen te bouwen en het niet onwaarschijnlijk 



is, dat dit voorbeeld van tijd tot tijd, door noch veele anderen zal worden gevolgd 



en er op die wijze , wanneer het Gouvernement in den afstand van die gronden komt 



