— 78 — 



Hunne belangrijke rapporten worden eerst thans onttogen aan het stof der 

 vergetelheid , waartoe de geheimhouding der Compagnie hen veroordeelde , en waarvan 

 Raffles gebruik heeft gemaakt om hun arbeid en verdiensten te verkleinen en zich de 

 resultaten daarvan toe te eigenen. 



Zijne memorie van overgave tijdens het nederleggen van zijn gezaghebberschap 

 in 1809, gericht tot zijn opvolger, bevat eene naauwkeurige beschrijving van den ge- 

 heelen oosthoek en het eiland Madura, terwijl zijne rapporten van 1812 nog uitvoe- 

 riger zijn , en onmisbaar geacht mogen worden voor den geschiedvorscher , die later 

 den toestand dier dagen zal willen te boek stellen. Deze rapporten doen tevens het 

 verlangen opkomen om ook kennis te nemen van de verslagen der andert; residentien , 

 ten behoeve van Raffles opgesteld , doch waarvan deze slechts weinig in zijne geschrif- 

 ten heeft medegedeeld , en welke hij vermoedelijk heeft medegenomen bij zijn ver- 

 trek van Java. 



Omtrent den persoon van Rothenbuhler is ons niets bekend ; alleen blijkt het, 

 dat hij een zeer hoogen leeftijd bereikte en algemeen geacht was, terwijl tevens kan 

 worden vermeld , dat hij alleen vrouwelijke afstammelingen heeft nagelaten , welke 

 kinderloos zijn overleden , zoodat zijn geslacht thans geheel is uitgestorven. 



In zijne afscheidsrede deed hij een beroep op zijn gewone rondborstigheid , en 

 al wat van hem is overgebleven , geeft den indruk, dat hij recht had dit van zich 

 zei ven te getuigen. Zijne geschriften dragen de blijken van ernst en studie, van ge- 

 moedelijkheid en welwillendheid : zijne oordeelvellingen over personen en zaken ademen 

 een humanen geest , en slechts zelden laat hij zich ongunstig over zijne ondergeschik- 

 ten uit. 



Het mag dan ook verrassend heeten kennis te maken met een man zoo geheel 

 verschillend van het beeld der oude Compagnies dienaren, gelijk dit ons door velen 

 en vooral door de Engelschen is geschetst , en het valt moeijelijk aan te nemen , 

 dat een man als Rothenbuhler ten eenenmale afweek van zijne tijdgeuooten, die ver- 

 moedelijk beter hoedanigheden bezaten, dan later bij hen verondersteld is 

 Batavia Oct. 1881. 





