— 18 — 



De regelmatige en gedeeltelijk vrij gecompliceerde figuren, die bij don hoekigeu 

 torenbouw zijn gebruikt, de niet overdadig aangebrachte versieringen en de hier en 

 daar voorkomende /eer bevallige karakteristieke kromme lijnen, doen ons een hoogen 

 dunk opvatten van de kunde en van den smaak der bouwmeesters uit den ouden 

 Hindoetijd ( J ). 



Batavia, 21 September 1SS0. 



(') De heer Verbeek behoeft niet te vreezen dat hij te veel van ons geduld heeft gevergd, 

 want hij en de heer van Delden hebben voor de Indische aixheologie eenc bijdrage van zelden geëven- 

 aarde waarde geleverd. 



Uit hunne uitvoerige beschrijving der stoepa, die aantoont met hoeveel kunst en smaak deze 

 gebouwd is, verkrijgen wij de wetenschap dat we hier te doen hebben met een monument nit den 

 bloeitijd der Hindoe-beschaving. 



Dit monument stond niet alleen, maar maakte een deel uit van een omvangrijken bouw, waarvan 

 de andere deelen, uit den aard hunner bestemming minder hecht dan de massieve stoepa, den sloopenden 

 invloed der eeuwen minder goed hebben weerstaan. Wij mogen echter aannemen dat aan de andere 

 gebouwen dezelfde zorg is besteed, als aan dat wat wij nu nader hebben leeren kennen. 



De stoepa is een monument van zuiver Boeddhistischen aard en wij zullen zien dat de andere 

 gebouwen, voor zooveel wij uit de daarover geleverde oppervlakkige mededeelingen kunnen oordee- 

 len, datzelfde karakter bezitten. 



Het bestaan van zulk een omvangrijken Boeddhistischen bouw moet ons doen aannemen, dat in 

 die streken eene belangrijke Hindoe-vestiging geweest is, die uitsluitend dan wel voornamelijk het 

 Boeddhisme beleden heeft. 



Vermoedelijk is die vestiging van uit de oostkust van het eiland gesticht geworden, met welke 

 deze streek door de Kampar-rivier in verbinding staat en met welke het handelsverkeer, bij gebreke 

 aan behoorlijke wegen naar de dichter bij gelegen westkust, wel uitsluitend zal hebben plaats gehad. 

 Trouwens ten huidigen dage is dat nog ongeveer hetzelfde. 



Reeds vroeger bezaten wij aanwijzingen omtrent Boeddhistische Hindoe-vestigingen in het 

 oostelijk gedeelte van Sumatra (zie de boven door den heer van Delden aangehaalde passage mijner 

 Notes en het bericht van Dr. Kern in de notulen der vergaderingen van het Bataviaasch Genootschap 

 van 6 Juli 1880 IV«), en die aanwijzingen worden door de ontdekkingen van dit monument bevestigd. 



Misschien zelfs mag men aannemen dat deze vestiging, zoo diep in het binnenland, haar ont- 

 staan te danken heeft aan de omstandigheid, dat de Boeddhistische kolonisten op Sumatra, toen zij 

 zich buigen moesten onder de heerschappij hunner Sivaïtische stamgenooten op Java, ook om gods- 

 dienstige redenen zich buiten hun bereik naar het binnenland teruggetrokken hebben. 



Terwijl de stoepa te Moeara-Takoes ons thans geheel in haren uiterüjken vorm bekend is, zijn 

 de heeren Verbeek en van Delden niet in de gelegenheid geweest ons omtrent de andere ruïnen meer 

 dan een oppervlakkig bericht te geven. 



Dat bericht leert ons weinig omtrent de inrichting van elke dier ruïnen in het bijzonder, maar 

 geeft toch belangrijke aanwijzingen omtrent den geheelen bouw. 



De zoogenaamde tjandi toea is waarschijnlijk eene vihara, dat is een gebouw met twee of meer 

 naar boven telkens kleinere verdiepingen, bestemd tot het plaatsen van beelden, tot woning voor de 

 priesters, en somtijds voor beide doeleinden te gelijker tijd gebruikt. Inwendig zou het dan eene opene 

 ruimte of zaal vertoond hebben, omgeven door cellen voor de monniken of nissen voor de beelden. 



De tjandi hongsoe kan een kleiner tempeltje geweest zijn, bestemd tot het plaatsen van beel- 

 den, ex voto's enz., zooals vaak bij Boeddhistische tempels voorkwam. 



Voor de twee palangka's weet ik geene bestemming op te geven; alleen moet ik er op wijzen dat 



