— 35 — 



// Chasteleijns ( *) partikuliere aanmerkingen , de eerste te zijn , die er iets van gezegd 

 //heeft." 



Verlangt men eene verklaring van dit opvallend verschijnsel , zij ligt , naar 

 het schijnt, voor de hand. 



Onze voorouders landden hier aan , allereerst als ondernemende zeevaarders , 

 vervolgens als kooplieden ; geenzins als overheerschers en wel het minst als onder- 

 zoekende geleerden of geschiedvorschers. 



Zij vestigden zich op gelegene punten , uitsluitend met het oog op hun han- 

 dels-belang, rigtten handels-kantoren (loge's) op en sloten overeenkomsten met de in- 

 heemsche vorsten voor de levering en den koop van handels-waren , geschikt voor 

 de Europesche markt, tegen de civielste prijzen. 



Langzamerhand verkregen zij eigen grondgebied , hetzij door kracht van wa- 

 penen, hetzij wegens schenking der inlandsche vorsten. 



Naarmate nu dat grondgebied zich van lieverlede uitbreidde , veranderden de 

 oospronkelijke handels-kantoren (loge's) in sterkten en kasteelen, verrezen daarom heen 

 groote en kleine steden en werden de eenvoudige kooplieden, van vroeger, tegelijker- 

 tijd bestuurders. 



Zóó ontstond de wijd vermaarde: Vereenigde Oost-Indische Kompagnie , die wel 

 door de algemeene staten quasi geoktroijeerd en door den Prins-stadhouder erkend 

 en gesteund werd ( 2 ), doch in het wezen der zaak, nagenoeg oppermagtig in den 

 Indischen archipel regeerde. 



Intusschen , hoe hoog in magt ën aanzien gestegen , week die kompagnie geen 

 duim breed af van het primitieve doel harer instelling, het streven naar handels- 

 voordeelen. Hoezeer, door verloop van tijd en ontwikkeling eener weêrgalooze ener- 

 gie, tweeslachtig van natuur geworden, verzaakte zij evenwel nooit haar oorspronke- 

 lijken aard en bleef, bij al hare operatien, het handels-belang, de koopman, op den 

 voorgrond staan , waarna zich , eerst in de tweede plaats , de Regent vertoonde en 

 van bestmirspligten sprake was. 



Van daar hare wel berekende politiek om zich , zoo weinig mogelijk , met 

 den inlander zelven en het bestuur in de binnenlanden in te laten, maar alleen te 

 handelen , te negotieeren , om het juiste Avoord te bezigen , met de hoofden des volks, 

 de //leveranciers". 



Van daar hare vrijgevigheid in het laten van zelfbestuur aan inlandsche vor- 



(') C. Chastelijn , invallende gedachten ende aanmerkingen over (Ie colonien, welkers noodzakelijkheid 

 tot verseekering van deese landen al in vóórtijden bij d' Heeren Seeventienen , mitsgaders d' Heer Generaal 

 Maetsuijker en de ordr. Raad Pieter van Hoorn Salr., is begrepen en voorgesteld geworden; openbaar gemaakt 

 in net Bataviaasch tijdschrift voor Ind. taal-, land- en volkenkunde, Deel III bladz. 63 en volgg. 



Deze invallende gedachten, in 1705 opgesteld, hebben meer in 't bijzonder betrekking op de zoogenaamde 

 Bataviasche ommelanden. 



O In de pnblikatiën werden de Algemeene Staten nimmer genoemd eu eerst in 1749 werd Prins Wil- 

 lem I V aangesteld tot Opperhoofd der O. I. Kompagnie, een bloote titel, niets meer. 



