— 36 — 



sten en Eegenten , onder haar gebied sorterende. Opzettelijk wordt hier het woord 

 laten gebezigd ; want zonder twijfel bezat de kompagnie de inagt om in allen deele 

 zelf te besturen , althans in de landen , die zij met het zwaard had overmeesterd. Zij 

 verlangde dit echter niet, naardien de binnenlanden moesten produceren, geen geld 

 kosten voor ambtenaars-personeel en den ganschen nasleep van dien. 



Van daar hare stelselmatige zucht om traktaten te sluiten of te kontrakteren 

 met de inlandsche vorsten en Eegenten en in die pompeus gestelde schrifturen neder 

 te leggen haar besef van magt en aanzien en — als óm het geweten niet slapeloos 

 te doen worden, — ook hare bezorgdheid omtrent het welvaren van den kleinen man. 



Yan daar eindelijk hare schroomvalligheid, zoodra er sprake mogt zijn van 

 een ernstig indringen in de juiste grensbepaling der verschillende Eijkjes en Eegent- 

 schappen, hunne onderlinge politieke verhouding, of in de kennis der volks-instellin- 

 gen , zeden en gewoonten. 



Die terughoudendheid ging zóó ver, dat zelfs nog ten tijde van den Gou- 

 verneur-Generaal Mossel (1751) de Kompagnie zich weinig of niet bemoeide met 

 het inwendig bestuur der zoogenaamde Bataviasche omme- en boven-landen , gele- 

 gen tusschen de rivieren Tjidanie en Tjitarum , welk grondgebied de Soesoehoenan van 

 Mataram reeds in 1652 kompagnie's eigendom noemde, als met den zwaarde door 

 haar gekonkwesteerd. 



In het meergenoemd rapport van Mossel van 1751 vindt men nog gewag 

 gemaakt van de Eegenten van Tangerang, Tjilingsie, Tjiliboet, Tjitraj) , Tjimajipe, 

 Gedoeng BadaJc , Klappa Noengal , Tjiseroa , Tjipaminkies , Djati Negara enz. 



//Deze Eegenten ," heet het daar , //hebben , naarmate zij van vermogen zijn, 

 //als vrij soeverein gebied over hunne onderdanen , zoo men ze dus noemen mag ; 

 //vonnissen in het civiel bij arrest en in het krimineel mede, met voorkennis van 

 //den Gouverneur-Generaal, doch boven den kettingslag laat de Gouverneur-Generaal 

 //de delinquenten ordinair aan de kollegiën van justitie overgeven. 



//Al hunne verpligtingen bestaan eenlijk in leverancien van koffij , peper , 

 //katoenen-garens , indigo , kurkuma, enz." 



Na deze uiteenzetting van den, naar men meent, waarachtigen staat van 

 zaken , komt het eenigermate begrijpelijk voor , hoe de Gouverneur-Generaal Mossel 

 de eerste heeft kunnen zijn, die begonnen is, om wat meer van naderbij, den m- 

 wendigen toestand van de oude Jakatrascke landen , het eigenlijke staats-domein der 

 Kompagnie, te onderzoeken; hoe Nederburgh en de kommissie van 1805 konden kla- 

 gen over magere retro-akta in de archieven der Hooge Eegering; ja, hoe zelfs 

 Mmitinghe, die, alhoewel een warm medehelper en de regterhand van Rajjles , de 

 koloniale politiek der voormalige O. I. Kompagnie nooit geheel heeft kunnen afleg- 

 gen ( ] ), zeker tot verwondering van allen, die gaarne zijne groote bekwaamheden 



(') In zijn rapport aan Rafïles vau 28 Julij 1813, verklaart hij zich ecu voorstander van liet beginsel: 

 dat elke kolonie beslaat of moet bestaan ten roordeele van liet moederland. 



