— G8 — 



§ b- 

 Bronnen van Europeschen oorsprong. 



Het kan voldoende worden geacht hier uit slechts ééne bron te putten, en 

 wel uit het dagregister van het kasteel Batavia , dat gansch zoo onvruchtbaar niet is, 

 als men uit de beweringen van Nederburgh zou moeten afleiden. 



Daarvan zal zelfs een vrij ruim gebruik gemaakt worden , omdat de heer Ha- 

 cjeman in zijne aanteekeningen herhaaldelijk daarheen verwijst, als naar eene nog schier 

 onbekende oorkonde en tevens, dewijl deze uitvoerige , officeel aangehouden registers , 

 door den tand des tij ds reeds ernstig aangetast, dreigen geheel tot stof te vervallen 

 of onleesbaar te worden, zoodat het hoog tijd is daaruit nog zoo veel mogelijk, ten 

 behoeve der geschiedenis van Nederlandse A-Indie , te redden. 



In een briefje, van den Soemadangschen Pangeran van 25 Oktober 1677 schrijft 

 deze onder anderen aan de kompagnie: 



//hiernevens laet ik mede mijnheer vader weten, dat de Sulthan van Bantam 

 //aan mij gesanten gesonden heeft, dat ick de boom zoude sluijten ende niet met die 

 //van Batavia handelen , onder presentatie van duijsent te schencken (zonder te noemen 

 //geit ofte cleeden [voegt de kompagnie's pennist daarbij] welck niet hebben willen aan- 

 //nemen , sonder dat daarover met mijnheer zal beraetslaegt hebben , wat mij hier te 

 //doen staet.'" Dagregister van 25 Oktober 1677. 



Ook de Regent, van Soehapoera , Tommongong Wira Deda/ta, trachtte , een jaar 

 te voren reeds , de kompagnie te believen en zond haar gezanten , met een briefje van 

 heil-wensching en 27 stuks hoornvee. Dagregister van December 1676. 



Genoemde Preanger Regenten voerden dus bereids vóór of gelijktijdig met de 

 sluiting van het traktaat van 1677 briefwisseling met de Kompagnie. 



Het zal hier de geschikte plaats zijn om, gestand doende aan de belofte, in 

 het eerste hoofdstuk afgelegd, terug te komen op de vermeende vroegere opperheer- 

 schappij van de Cheribonsche priester-regering over de Preangerlanden ; en zulks thans 

 aan de hand van de Bataviasche Hooge Regering zelve. 



De Sulthan van Bantam, de //trotse, insolente en weelderige gebuur" 1 , zooals 

 de admiraal Speelman hem noemde, van den toenmaligen verwarden toestand der Ma- 

 taramsche zaken partij willende trekken , ondersteunde heimelijk den opstandeling Troeno 

 Djoijo, tegen Mataram en zocht C/ieribon, alsmede Soemadang en Krawang, onderzijn 

 gebied te brengen. 



Zoo liet hij , onder anderen aan den Resident van Bantam, Willem Caaf, "aen- 

 //seggen : hoe hij verstaan hadde , dat de Hollanders Cheribon voor de Matarammers 

 //wilden innemen en hij daarover zeer mis nougt was, omdat die plaetse hem zoowel 



