— 83 — 



Ook na de publikatien van 1686 schenen de Preanger-landen nog niet vrij te 

 zijn van vreemden invloed. De Bataviasche Regering liet althans in het begin van 

 1690 aan de Preanger hoofden van Imbanagara, Bandong, Prakamoentjang, Kr a/wang , 

 enz., in het geheel zestien briefjes afgaan van gelijke strekking, luidende bijv. de brief 

 aan den Tommongong van Krawang, Panata Uoeda, als volgt: 



//De Gouverneur-Generaal heeft oock gelast, den Tommagon te laten weten, dat 

 //hij geen particuliere diensten, op den naem van de Compagnie of den Gouverneur- 

 //Generaal, moet doen of geloven, gelijck nu en dan vernomen wert en daerom moet 

 //de Tommagon, als er eenige diensten aen hem gelast werden, des Gouverneur-Gene- 

 //raals ordre of zegel sien en oock dan, door sijn ombols (mindere hoofden) ten eersten 

 //hier op Batavia na de waerheijt laten v/agen." Dagregister van 8 Februarij 1690. 



Men ziet, dat het der Kompagnie, — mogt zij in de eerste jaren na 1677, uit 

 staatkundige beweegredenen of wegens gebrek aan middelen, haar gezag over het nieuw- 

 lings bekomen Preanger-grondgebied wat zwak hebben doen gevoelen , — thans inder- 

 daad ernst was dat gezag te. handhaven en dat zij zich regtstreeks inliet met de in- 

 wendige bestuurs-aangelegenheden aldaar. 



Aan //eenheerigheid 11 van de toenmalige Preanger-Pangerans , Tommongongs, 

 Kiaijs of Demangs dacht zij blijkbaar niet. 



De nalezing van het Dagregister vervolgende, zal men omtrent dit punt nog 

 meer opheldering ontmoeten. 



Uit de inlandsche volksverhalen hiervoren is gezien, hoe de Soemadangsche 

 Pangeran door den vorst van Mataram , waarschijnlijk Sulthan Ageng, in de eerste helft 

 der zeventiende eeuw tot Gouverneur over alle de wesier-(Preanger) landen werd aan- 

 gesteld. 



De herinnering daaraan scheen thans bij diens nazaat wederom levendig ge- 

 worden te zijn , althans reklameerde de Soemadangsche Pangeran , in hét begin van 

 1691 , het gezag van zijn grootvader over Bandong (Timbangnanten) , Prakamoentjang, 

 Soekapoera, Pamanoekan en Tjiassem, //om over deselve gelijck mijn grootvader gedaen 

 //heeft 't Commando te voeren en dat d 1 E. Compie, wanneer er uijt deze bovenlanden 

 //iets begeert of gevordeelt (gevorderd?) wert, zulx aen mij alleenig maer kunnen be- 

 //lasten ; want ick zal de ordre van UEdt hn vollen gehoorzamen." 



Dit schrijven werd overgebragt door den broeder van den Pangeran , Raden 

 Singa Mangala, met een hommage van twee paarden en zes koebeesten. Dagregister 

 van 31 Jannarij 1691. 



De Pangeran van Soemadang verzocht alzoo te mogen kommanderen, namens 

 de kompagnie, over de meeste andere Preanger hoofden, gelijk zijn grootvader zulks 

 gedaan had, namens den Soesoehoenan van Mataram. 



Het antwoord der Bataviasche Regering op dien brief is zeer karakteristiek en 

 van groot belang voor de geschiedenis , ten einde de staatkundige verhouding der Prean- 

 ger-Regenten destijds tegenover de kompagnie juist te kunnen beoordeelen. 



