— 94 — 



dynastie en in de tweede plaats als staande , met zijne beide oudere broeders, de Sul- 

 tans Sepoe en Anom, na de overeenkomst van 1681, tegenover de Kompagnie, in de 

 verhouding van bondgenoot. 



Zoodanig eene overeenkomst had en heeft de Kompagnie nooit met eenig Preanger 

 r e°-ent gesloten. De akte, door den Pangèran van Soemadang verleden, na de hulp 

 hem door de Kompagnie verleend tegen den Sultan, van Bantam, waarvan een volks- 

 verhaal spreekt (zie § a van dit hoofdstuk), kan toch geenszins als eene overeenkomst, 

 veel minder als een verbond worden beschouwd. Het was niets anders als eene im- 

 peratief afgëeischte belofte. 



Indien in lateren en nog in den tegenwoordigen tijd , de Preanger-regenten 

 zich, bij voorkeur, bondgenooten der Nederlandsche Regering heeten en deze, - — hoezeer 

 van hare zijde , hen niet pertinent aldus beschouwende , — niettemin aan die quali- 

 fikatie eenig voedsel geeft, door lien in dien onbestemden nimbus van voornaamheid 

 te laten, onverklaarbaar voor de overige regenten van Java, dan is zulks alléén toe 

 te schrijven , hier, aan gemis van voldoende kennis der historie en daar aan eene vol- 

 strekt ongegronde aanmatiging. 



De Preanger-regenten , uit den tijd, waarvan thans sprake is, wisten beter. 

 Ofschoon hun de bevoegdheid, om de inlandsche bevolking naar hare oude 

 wetten en gebruiken te besturen , gelaten was , waren zij zichzelven zeer goed bewust, 

 dat zij die bevoegdheid uitsluitend ontleenden aan de kompagnie, tegenover welke zij 

 stonden , niet als bondgenoot , maar als onderdaan j immers sprak de pangèran van Soe_ 

 madang , in zijn bovenaangehaalden brief aan den Gouverneur-Generaal , van 29 Junij 

 1691, van de //landstreek die hij slechts in leen bezat, door de goedheid van Zijne 

 //Edelheid 1 ' en gewaagde de' demang van Timbangnanten in zijn schrijven van April 

 1703, van //Zijn Edelheids land Bandong ■" //Zijn Edelheids volkeren die hem vertrouwd 

 //waren'" en van //Zijn Edelheids dienst, die hij moest waarnemen. 11 



Die bevoegdheid tot het uitoefenen van zeker zelfbestuur , was nog bovendien 

 binnen enge grenzen beperkt. Blijkens de instruktie voor den Pangèran Aria C/teribon, 

 van 22 Maart 1706, mogten zij, onder anderen, niet eens de mindere, hun onder- 

 geschikte hoofden (oemboels) aanstellen , had elk inlander het regt , zich over hunne 

 handelingen te bezwaren en moesten zij schier van alles rekenschap geven , aan genoem- 

 den pangèran. 



In het kort, de Preanger-regenten, nadat zij bij het traktaat van 1705, voor 

 goed onder de heerschappij der O. I. Kompagnie gekomen waren , vereenigden in zich 

 twee qualiteiten te weten : die van 



a onderdanen en tevens dienaren der kompagnie, door haar gesteld aan het 

 hoofd der bevolking in hunne distrikten of regentschappen ; 



b //leveranciers van koopmanschappen 11 , op bevel van de kompagnie. 

 De laatst opgenoemde qualiteit, hun in de officiële stukken zei ven van dien 

 tijd gegeven, moest hun tevens strekken tot een bron van inkomsten; doch werd, in 

 eft'ecte, de vruchtbare moeder van aanzienlijke schulden, zoowel aan de kompagnie 



