— 95 — 



persoonlijk , als aan hare gecommitteerden tot en over de zaken van den inlander en 

 de mindere Europesche beambten , die ook leven en treinvoeren moesten , welk een en 

 ander, bij slot van rekening, ten laste kwam van den kleinen man. 



Het tijdvak van 1705 tot aan de opheffing van de Direktie der O. I. Kom- 

 pagnie in 1796, kan, gelijk in den aanhef van dit hoofdstuk gezegd is , beknopt wor- 

 den zamengevat, omdat, in beginsel, het regerings-systeem van de kompagnie, ten 

 opzigte der Preanger-landen , geene verandering onderging. 



Alleen de toepassing wijzigde zich naar de wisselende eischen van den tijd, die, 

 voornamelijk ook in het belang van den handel, meerdere inmenging met het bestuur 

 dezer landen en daarmede beperking der magt van de regenten medebragt. 

 Enkele voorbeelden zullen genoeg zijn om deze bewering te staven. 

 Bij de Instruktie voor den Pangeran Aria Cheribon , was bevolen , dat aan de 

 Preanger hoofden zou gelaten worden , de uitoefening van het regt , zoowel in het cri- 

 minele als civiele , tot de doodstraf toe , //volgens de oude Javaense wetten. " 



Die bevoegdheid werd nader bevestigd, bij de resolutien van 21 December 1708 

 en 8 April 1712, beiden te vinden als bijlagen achter het rapport van den Commis- 

 saris-Generaal Nederbtirgli van 1795. Alléén moesten zij, van hunne verrigtingen ten 

 deze , kennis geven aan den Gouverneur-Generaal , of de van zijnentwege daartoe ge- 

 committeerde autoriteit. 



Eenige jaren later deed zich echter het geval voor, dat een priester, wegens 

 medepligtigheid aan vagebondage of eenig dergelijk wanbedrijf, door Preanger regters 

 slechts was gestraft met' eene geldboete. Daarover aangesproken , gaven zij ten ant- 

 woord : //dat het aen haer niet geoorloofd waere , eenige andere of hoogere straffe als 

 //een geldboete tegen personen van de geestelijke ordre te decerneren , en dat zij over 

 //sulx niet anders of verder hadden connen vonnissen. 11 



De Regering nam met deze uitspraak, volgens de oude Javaansche wetten, geen 

 genoegen en noteerde bij de resolutie van 16 April 1715, dat de opgegevene rede- 

 nen, //ons geensins satisfactoir zijn voorgekomen en dat men zulx aensiet, voor eene 

 //seer bedenckelijke exceptie, met ordre, dat die in 't aenstaende , door gemel te regters, 

 //geen plaets gegeven sal mogen werden ; maer integendeel , dat zij tegen all en een 

 //ijgelijk, die gepexeert sullen hebben, sonder onderscheijt van geestelijcke of wereld- 

 //lijcke personen, sullen hebben te vonnissen en regt te spreecten, na de nature der 

 //misdaeden en vereijsh van de oude Javaense wetten. 11 Dagregister van 16 Api 4 ill706. 



Volgens eene aanteekening , te vinden in een bundel officiële bescheiden, ge- 

 titeld: Bataviasche Ommelanden tot 1756, waarschijnlijk afkomstig uit het archief van 

 een der gekommitteerden tot en over de zaken van den inlander , zou gemelde //paap 11 

 door de Bataviasche Regering //in versekering opontboden en na een buijten-comptoir 

 //versonden 11 zijn geworden. 



De Regering improbeerde hier dus een vonnis van den inlandschen regter en 

 deed zelf regt. 



