— 98 — 



Hoe de Kompagnie zelve het bestuur over den Inlander, dat zij aan de Preanger- 

 Kegenten en mindere hoofden gelaten had, van lieverlede ondermijnde, verhaalt Neder- 

 burg/t in zijn rapport van 1795, met deze opmerkelijke worden: 



Er is rede van een voorstel tot vermindering van den kofnjprijs : 



//Met de uitbreiding der Cultures hebben zij (de Regenten en mindere hoofden) 

 //hunne liefhebberijen en vermakelijkheeden van veefokken, visschen, jagen, enz. moeten 

 //vaarwel zeggen; de heerschappij, die zij over het gemeen oefenden % hebben zij grooten- 

 // deels zien vervallen, doordien elk ingezeeten thans aan een verpligten arbeid gebon- 

 //den is en gevolgelijk niet meer in staat, om aan hunne Regenten soo als bevorens, tot 

 //wil en dienst te staan : deese opofferingen hebben zij zig egter getroost en met den 

 //loffelijksten iever tot des Compagnie's wegen, met soo veel nadruk verlangde uitbreiding 

 //der culture medegewerkt, aangespoort door het vooruitzigt der voorcleelen, welke daaruit 

 //ook voor hun zouden afvloeijen en het zoude dierhalven eene behandeling zijn, soo hard 

 //als onstaatkundig , wanneer men hun door lokaas eerst gebragt hebbende , daar men 

 //ze hebben wilde , nu die voorcleelen al te zeer zoude willen besnoeijen en dat alleen, 

 //om nog grootere winsten te behalen , op een artikel , dat nu reeds soo sober be- 

 //taald werd en sulke immense profijten in 's Compagnie's schatkist stort ; — voorwaar 

 //soo eenige , zoude deeze handelwijze geschikt sijn , om de Compagnie , voor het oog 

 //van de geheele waereld veragtelijk en bij den Inlander voor altoos gehaat te maken. 



De Regenten moesten jaarlijks persoonlijk naar Batavia opkomen , of zich door 

 gequalificeerde zendelingen laten vertegenwoordigen , waarvan het gevolg was , dat 

 de koffij-gelden , die zij in handen kregen , er even spoedig weder uitvloeiden , aan 

 kleedingstukken , sieraden en allerlei nuttelooze snuisterijen, waartegen hunne koop- 

 ziekte niet bestand was. 



Zij leefden alzoo ten slotte, met hunne staatsie, talrijke gezinnen en familie- 

 betrekkingen, meerendeels , zoo niet geheel , op kosten van den kleinen man ; weshalve 

 elk regent in zijn ressort, er op uit was, om bevolking van elders naar zich toe te 

 lokken, ten einde onbewoonde en onbebouwde streken te doen ontginnen en op die 

 wijze, eigene inkomsten te vergrooten. 



Reeds bij een Billet van 18 September 1739, vaardigde de Bataviasche Re- 

 gering daartegen een verbod uit, hetwelk de Gouverneur-Generaal Mossel , bij de 

 Publikatie van 6 April 1752 in dezer voege hernieuwde: 



//Ten tweeden , de Regenten en onderdanen , zo in de Bataviasche omme- 

 //als Pr eang er-landen en met één woord, alle die woonachtig en gehoorende zijn onder 

 //de jurisdictie van de Compagnie, mits de nogal aanhoudende klagten, wegens het 

 //verloopen van de landlieden uijt het eene Regentschap of district naar het andere en 

 //de aanleiding , die daartoe werd gegeven door de Regenten en hoofden zelfs, met soda- 

 //nige overlopers en zwervers gretiglijk onder hunne bescherming en gebied 't admitteeren 

 //en met er woon aan te houden , 't welk strekkende is tot groot nadeel van den acker- 

 //bouw (dat wil zeggen van den teelt van koffij , enz.) en insaam der producten, ander- 

 /'maal scherpe! ijk 't mterdiceren, gelijk haar g 1 interdiceert werd bijdezen, onder 



