— 99 — 



//wat pretext liet ook zoude mogen wesen, eenige oveiioopers uijt andere landen, mede 

 //onder 's Compagnie 1 s jurisdictie gehorende , onder derselver gebied meer toe te laten, 

 //dan wel permissie tot verblijf te vergunnen, met bevel om daarentegen ordres te 

 //stellen, dat zodanige overlopers als zwervers opgevat, mitsgaders teruggezonden 

 //werden aan de Regenten, onder wien deselve gehooren en zulks op verbeurte van 

 //de, bij biljet van 18 September 1739, reets gestelde boete van 10 Rds. voor ijder 

 //reijs , dat een Regent of Hoofd daaromtrent in gebreeke zal blijven , om in dien 

 //voegen verdeelt te werden als het gemelde Biljet dicteerd, waarenboven den Com- 

 //missaris van den Inlander d 1 agterhaalde overlopers , in conformite van hetselve voor 

 //d 1 eerste maal een gevoelige correctie zal laten geven , dog voor de tweede maal 

 //deselve met voorkennisse van den Heere Gouverneur-Generaal doen in de ketting 

 //klinken , om zodanig den tijd van zes maanden in hun bescheiden district te arbeiden, 

 //zullende een iegelijk die, om deze of geene redenen, mogte inclineren om zig met 

 //er avooii uijt het eene distrikt in het andere te begeven, alvoorens daarvan kennisse 

 //moeten geven aan de Regenten of hoofden waaronder zij gesteld zijn , die van hun 

 //consent of weigering redenen zullen moeten geven aan den Commissaris van den 

 //inlander, welke deselve aan den Heer Gouverneur-Generaal zal hebben voor te dragen, 

 //ter erlanging van zijn Edelheijds goedvinden. 11 



Inderdaad , wel te regt mogt Nederburgli van de regenten verklaren : //de 

 //heerschappij, die zij over het gemeen oefenden , hebben zij grootendeels zien vervallen. 11 

 Feitelijk toch werden die regenten in hun magt en invloed gefnuikt , telkens 

 wanneer het belang der Ed. Kompagnie daartoe eenige aanleiding gaf en de toestand, 

 waarin zij gebragt waren , tijdens de ontbinding van dat nagenoeg souvereine handels- 

 ligchaam , gaf voorzeker weinig grond , om hen als //eenheerige vorsten 11 dan wel als bond- 

 genooten aan te merken , een standpunt datzij trouwens nooit te voren hadden ingenomen. 

 De Preanger regenten waren in het tijdvak, door het traktaat van 1705 be- 

 heerscht , nog meer dan vroeger , de zeer gehoorzame en ook wegens hunne schulden , 

 zeer afhankelijke dienaren van de Kompagnie , die over hen en het aan hun bestuur 

 toevertrouwde volk , uit de volheid van hare magt , willekeurig beschikte. 



Zoo daaromtrent nog eenige twijfel konde bestaan, zal de inhoud van dit hoofd- 

 stuk , grootendeels uit authentieke bronnen zamengesteld , dien hebben opgeheven en 

 de gevolgtrekking wettigen, dat er geen historische grond is voor de meening, dat 

 de Preanger regenten, hun standpunt aan oorspronkelijke regten te danken hebben. 

 Het zal intusschen der aandacht niet ontgaan zijn , dat gedurende de gansche 

 overgangsperiode van 1677 — 1705, van de landschappen Tjiandjoer , TjiJcalong, Tjlbla- 

 gong en de Djampangs weinig of geene melding wordt gemaakt, terwijl de instructie 

 voor den Pangeran Aria Cheribon, daarvan ook zwijgt. 



De reden daarvan ligt voor de hand en wel in de omstandigheid, dat die 

 landschappen reeds van vroeger en althans zeker van af 1677, gerekend werden te be- 

 hooren , tot de eigene jurisdictie der Kompagnie en niet meer tot de eigenlijke Prean- 

 ger, maar tot de sedert dusgenoemde Bataviasclie of J alckatrasche bovenlanden. 



