— 102 — 



4 e //denzelven ook toe te staan , op eijge onkosten , aen de "Westcant der 

 //Crawangse rivier, boven 'tspruijtje Troesang en JTatoedjaga, sawa's ofte padij-, item 

 //indigo-velden te prepareren , mitsgaders ook nog eenige rauwa's ofte moerassen , daer- 

 //omtrent tot visserijen op te ruijmen en schoon te maken ende ten 



5 e //den tweeden zoon van den Crawangsen Tommagon Panatta Jouda en schoon- 

 //soon van gem. Wira Baija, genoemt Maes Wira Nangga, onder ons hooger gezag 

 //aen te stellen, tot hoofd en Eegent over het landschap Boedjong Lopang in Galoe , 

 //gelegen in de Priangse landen , instede van den overleden ombol Bradja PattijT 



Een ander bewijs vindt men in een brief van den 26 Januarij 1706 , aan den 

 Krawangschen Tommongong Panata Yoeda en zijne oemboels geschreven , waarbij namens 

 den Gouverneur-Generaal //dat luije volk in hunne traegheijt omtrent 's Comps. dienst 

 //wat opgewekt 11 wordt en aangemaand, om de bevelen van den Gouverneur-Generaal 

 beter te gehoorzamen, opdat alle die landen hun vrugten en padij mogen geven en 

 niet verder in verval geraken, door //'t slegt en quaed bedrijf en nalatigheijt der Ja- 

 //vaense hoofden, of de soodanigen sullen moeten gedimoveert en na Batavia opgesonden 

 nen anderen in haer plaetse gestelt worden.' 1 '' JDagregister van 1 Februarij 1706. 



Een van die //luije ombols 11 genaamd Jalcra JDita, werd veroordeeld, om //eeni- 

 //gen tijt op 't eijland Onrust aen de gemeene werken te arbeijden. 11 JDagregister van 

 24 Februarij 1706. 



De hiervoren genoemde gekommitt eerde van de Kompagnie, Kieij Maas Pantsjar, 

 besocht ook //de dorpen van den Tommagong Panata Jouda, vernam aldaer na den 

 //Indigo en padij, maer vonde de lieden alle uijthuijsig en op huurloon uijt ( J ) , vraegde 

 //aen Wira Baija , distriktshóofd , broeder van Panata Yoeda ook na den indigo en 

 //vernam , dat er drij picols in gereetheijt en de andere in de maek was en ook of er 

 //tijdinge was; dog neen, de ombols waren er wel, dan hadden er weijnig te eeten." 



Yerdere aanhalingen, tot bewijs van de toenmalige regtstreeksche inmenging 

 der Kompagnie , in de huishoudelijke aangelegenheden der Tjiandjoersche en Krawang- 

 sc/ie bevolking, schijnen overbodig en zouden de grenzen van dit reeds zoo uitvoerig 

 hoofdstuk doen overschrijden. 



Ook voor dit gedeelte (Tjiandjoer) der tegenwoordige Preanger-Regentschappe/i 

 is geen spoor gevonden van zelfstandigheid of eenheerigheid der vroegere inlandsche 

 bestuurders, die blijkbaar, zoo ver de geschiedenis reikt, steeds onder andere magten 

 hebben gestaan; terwijl van Krawang , dat reeds sedert een langdurig tijdvak, aan 

 dezelfde bestuurs-regelen onderworpen is als de overige gewesten van Java, die onder 

 regtstreeksch gezag van het Gouvernement zijn gebragt, geme sprake behoeft te zijn. 



Ten slotte van dit hoofdstuk, wordt de opmerkzaamheid ingeroepen, ten be- 

 hoeve van deze gewigtige bijzonderheid, dat de Preauger-Begentsc/iappien, met wier 

 inwending beheer de Bataviasche Regering, zich van de vroegste tijden af, meer di- 



(') Zou men hieruit moeten afleiden, dat de Preanger man van 1706, reeds op liet denkbeeld gekomen 

 was, om door vrijen arbeid, geld te verdienen? 



