

VIERDE HOOFDSTUK. 



De Preangerlanden onder den Maarschalk Daendels. 



Tusschen dit hoofdstuk en het vorige is eene gaping in de geschiedenis van 

 ongeveer twaalf jaren, namelijk van 1796, — de opheffing van de Directie der Ne- 

 derlandsche Oost-Indische Kompagnie , — en de komst van den Maarschalk Daendels 

 op Java in 1808. 



Die leemte is voor korte aanvulling vatbaar, welke, om der volledigheids- 

 wille, noodig schijnt, al betrof zij meer de algemeene koloniale rigting, dan die, 

 welke voor de Prèanger-landen gevolgd zou worden. 



Reeds van den aanvang der achttiende eeuw , zegt Dirk van Hogendorp in zijne 

 belangrijke memorie, door den Heer Cornets de Groot van Kraaijenburg voor het 

 eerst openbaar gemaakt (*), bespeurde men, //dat de zaken der Kompagnie niet meer 

 "//vooruitgingen, ofschoon haar bloei scheen toe te nemen. 1 '' 



Eindelijk, onder de staatsstormen , waarmede die eeuw hare uitvaart vierde, 

 (de omwenteling van 1794 en de oorlogen met Engeland), stortte het kolossale ge- 

 bouw ineen , niet zoo zeer , omdat zijne grondslagen verkeerd waren aangelegd , maar 

 omdat het te grootsch en te ruim was opgetrokken en steeds verder was uitgebreid, 

 niettegenstaande de middelen ontbraken om het , naar eisch , te bewonen en te onderhouden. 



De bindten en stijlen van dit vorstelijk paleis , — de voormalige eenvoudige 

 handelsloge , — waren vermolmd , achter het van jaar tot jaar , van buiten aange- 

 bragt, flikkerend vernis. 



//Toen de Kompagnie feitelijk reeds bankroet was," schreef dezelfde Dirk van 

 Hogeudorp , „deelde zij altijd nog regelmatig een dividend uit, van nooit minder dan 

 //12% percent". 



In 1796 werd de Direktie der Nederlandsche Oost-Indische Kompagnie, ver- 

 vangen door een r/Kommitté tot de zaken van den Oosi-Iudischen handel en Bezittingen", 

 doch hare finale opheffing volgde eerst in het jaar 1800. 



(') Zie zijn werk over «het Beheer onzer Koloniën." 



