— 138 — 



RaJJies had derhalve gegronde reden om de koflijteelt voor gouvernements 

 rekening , zoo spoedig mogelijk , los te laten, althans in te krimpen. Dit werd dan 

 ook als beginsel aangenomen , doch door enkele al te gedienstige ambtenaren , die de 

 bedoeling , gelijk meermalen gebeurt , vooruit streefden , op ruwe en onverstandige wijze 

 ten uitvoer gelegd. 



Was alzoo deze beschuldiging van Gillespie onwaar, even overdreven was zijn 

 beweren , dat , ten gevolge van den landverkoop , het kofhj-monopolie van de Preanger 

 voor de Regering verloren ging ; want de koffij -productie van de aanplantingen op de 

 aldaar verkochte landen bedroeg slechts een negende gedeelte van de geheele opbrengst 

 van dit gewest (*). 



Het land Soekaboemie leverde, volgens opgave van den landheer zelven, in het 

 jaar 1815, 465713 ponden koffij op ( 2 ). 



Evenwel , — konden de genoemde persoonlijke aanvallen tegen Raffles den toets 

 der waarheid en billijkheid niet doorstaan , — de wijze waarop de landverkoop in de 

 Preanger-Regeutschappen [Krawang daarbij gerekend) plaats vond ; zijne eigene deelname 

 daaraan en de onderhandsche schikkingen en gunningen vóór de publieke veiling , 

 gaven alleszins gegronde reden tot aanstoot en afkeuring en kon zelfs aan de Direk- 

 teuren der O. I. Kompagnie in Engeland, die zijne verdiensten erkenden en zicli van 

 de zuiverheid zijner beweegredenen overtuigd verklaarden , geen ander oordeel doen 

 uitspreken, dan dat die handeling was '/a questionable proceeding." 1 



In elk geval was zij , ten opzigte van de Preaager-Regentschappeu in liet alge- 

 meen , inconsequent , - — niet wat betreft den landverkoop op zich zelven , want daarin 

 bestond geene tegenstrijdigheid met zijn beginsel. 



Nadat Raffles de stelling had vooropgezet en in toepassing gebragt , dat de 

 eigendom van den grond op Java berust bij den Soeverein , mogt hij ook zijn 

 //advertisement" voor den landverkoop in de Preanger-Regentsc/tappen aanvangen met 

 de woorden : 



//That it is the intention of Government to dispose of a quantity of lands". 



Maar hier breidde hij op ruime schaal uit (Soekaöoemie en Oedjong-bron) , wat 

 hij zich in oostelijk Java haastte in te krimpen of geheel terug te nemen (Bezoeki , 

 Panaroekan , Probolingo); — hier ageerde hij aan de eene zijde onbeperkt als soeverein 

 en eigenaar van den grond , terwijl hij aan den anderen kant een staat van zaken 

 liet bestaan , — de geforceerde koffij-leverantie en wat daaraan vast was , — welke in 

 zijn systeem volstrekt niet paste. 



Hier ontzegde hij aan de inhebbers der verkochte landeu alle uitoefening van 

 feodale regten , terwijl de "feudal services 11 in het niet verkoelde deel in volle wer- 

 king bleven. 



(') Levyssohn Norman, 11. bladz. 310. 



( 2 ) Be Wilde, de Treawjer-Ueyetiischappen, blad/-. 211. 



