— 152 — 



De bij artikel 8 bedoelde voorschriften en wetten losten zich hoofdzakelijk op 

 in de niet-toepassing van het elders op Java ingevoerd landelijk stelsel en in de hand- 

 having, krachtens artikel 3 der proclamatie van 15 Oktober 1813, van het //System 

 //of vassalage and forced deliveries ,, ', behoudens //such modification of the former arran- 

 //gements , as it was found practicable under existing circumstances to introducé.''" 



Dit wordt bevestigd door het volgend extract uit het rapport van Commissa- 

 rissen-Generaal over Nederlandsch-Iudië , aan den staatsraad, Directeur-Generaal over 

 het Departement van Koophandel en Koloniën te 's Gravenhage , van 16 Maart 1818 

 No. 112, betreffende het landelijk stelsel (*): 



//Na den staat der zaken alzoo te hebben overzien, zullen wij ons kunnen ont- 

 //houden van een lang betoog der noodzakelijkheid, om het beheer der Preanger-Regent- 

 //sckappen geheel op den ouden voet te laten. Of het doelmatig zijn zal, in die 

 //streken het thans bestaande, door een nieuw stelsel te doen vervangen, kan met 

 //geene mogelijkheid beslist worden, vóór dat het landelijk stelsel in de andere ge- 

 //deelten van Java werkt, en wij kunnen cle verzekering geven, dat, wat men dien- 

 aangaande wil voorwenden, bij de Britsche regering geen ernstig voornemen geweest 

 //is, om in de Preanger-landen eenige veranderingen vooralsnog te beproeven , gelijk 

 //wij reeds de eer hadden bij onzen brief van den 23 en December 11. mede te deelen; 

 //en wij mogen hier voor herhaald houden , al wat wij opzigtelijk dit onderwerp in 

 //dien brief hebben ter nedergesteld , bij zonderlijk ook de redenering uit het on- 

 //middellijk en groot voordeel uit de koffljteelt, aldaar voor den lande voortspruitende, 

 //hetgeen ligtelijk te berekenen is , wanneer men de jaarlijksche hoeveelheid kofnj , 

 //daar geteeld wordende , maar begroot op honderdduizend pikols , waartoe zij ligtelijk 

 //te brengen is. 



//Het heeft in den eersten opslag wel iets onregelmatigs , om voor een gedeel- 

 //te van Java, zoo geheel andere beginselen van regeer- en staathuishoudkunde aan 

 //te nemen , dan voor de overige gedeelten ; dan , wat heeft de ondervinding geleerd 

 //van die zucht, om alles tot eene slaafsche eenvormigheid te brengen? Kunnen de 

 //strenge regelen eener burgerlijke bouwkunde , hoe schoon op zich zelve , worden na- 

 //gekomen , bij het optrekken van het groote gebouw van een staat ? Ja , zou men 

 //in dit, niet willen toestaan, hetgeen men in een bijzonder huis als geene kwetsing 

 //der architectuur aanziet, om namelijk in het eene vertrek een andere bouworde 

 //dan in het andere te volgen ; men zorge maar , dat het voor den bewoner niet te 

 //zeer ongeschikt zij. En van de allegorische voorstelling tot de wezenlijkheid terug- 

 //gaande , kunnen wij met eenigen roem zeggen , dat wij den toestand der ingezetenen 

 //van die landen, geenszins met onverschillige oogen aanzien. 



//Wij hebben ons, gedurende ons verblijf aldaar, ernstig bezig gehouden met 

 //het onderzoek der belangen van die menschen. Wij hebben nu weder den inspecteur- 

 //en adjunkt-inspecteur-generaal gelast naauwkeuriglijk na te gaan, wat men ten hun- 



(') Bijdragen enz. door S. van Deventer. Eerste deel . 11. 393 — 394. 



I 



