— 154 — 



het feit, dat de inlandsche hoofden in de Preanger-Begenlschappen , tot den huidigen 

 dag , niet 'm geld uit 's lands kas bezoldigd , maar in heffingen en arbeid van de be- 

 volking betaald worden. 



Eerst bij de Regerings-reglementen van 1830 en 1836 , vindt men , in de 

 artikelen 76 en 64, de volgende gelijkluidende uitzondering: 



//De twee voorgaande artikelen 1 " (over de verhuring der gronden aan de in- 

 landsche bevolking en de betaling van landrente) //zijn niet toepasselijk op de streken, 

 //begrepen onder de benaming van Preanger-lïegentschappen , alwaar de thans bestaande 

 //inrigtingen ongeschonden zullen worden bewaard, zoo lang daaromtrent niet anders 

 //door den koning zal zijn bevolen. Mitsdien zal aldaar de aan den lande verschul- 

 //digde grondhuur bij voortduring worden voldaan, door middel eener verpligte teelt 

 //en levering van producten, en niet anders.' 1 '' 



En niet anders. Ook toen schijnt niet gedacht te zijn aan het feit , dat de 

 inlandsche bevolking bovendien , in tegenstelling van het overig deel van Java , hare 

 hoofden en bestuurders en het geheele zamenstel van inrigtingen en diensten, daarmede 

 gemoeid, zelve betalen moest. De zaak was anders merkwaardig en exceptioneel ge- 

 noeg , om er uitdrukkelijk melding van te maken. 



Ter loops wordt opgemerkt, dat bij de Regerings-reglementen van 1830 en 

 1836 niet van een stelsel, maar van //inrigtingen'' gesproken wordt. 



Het Regerings-reglement, vastgesteld bij de wet van 2 Mei 1854, maakt van 

 de Preanger-Begenlschappen of van de daar bestaande inrigtingen geene uitdrukkelijke 

 melding. 



De weglating der beperkende bepaling had intusschen geen toevalligen grond. 



Het eerst ingediende wets-ontwerp gaf voor artikel 64 van het Eegerings- 

 reglement van 1836 , niets anders in de plaats. Het kon eenvoudig uitvallen , als 

 overbodig. 



Men maakte daarop evenwel de aanmerking, dat, op die wijze de invoering 

 van het landrente stelsel in de Preanger-Regenlschappen , zou kunnen plaats hebben , 

 zonder uitdmJcJcelijJce magtiging des Jconings. 



De Minister van Koloniën ontwierp toen een nieuw artikel 59, luidende : 



//De Gouverneur-Generaal kan geene veranderingen maken in de door den Ko- 

 '/ning vastgestelde of goedgekeurde organisatiën , noch afwijken van bestaande gewig- 

 //tige beginselen van bestuur, hetzij die van algemeene of bijzondere toepassing zijn. 



//In de gevallen , waarin verandering of afwijking noodig is en geen uitstel 

 //kan lijden, gaat hij daartoe over, 'm overeenstemming met den Raad van Neder- 

 //landsche-Indië en onder nadere goedkeuring des Konings." 



In de memorie van toelichting behoorende bij het ontwerp van wet tot vast- 

 stelling van het Reglement op het beleid der Regering van Ned&rlandSehe-Indiê [, aan- 

 geboden bij Koninklijke boodschap van 15 December 1853, zeide de Minister van Ko- 

 loniën , ter toelichting van dat artikel : 



//In het nieuwe ontwerp is thans het beginsel uitgedrukt , dat , het geval van 



