— 51 — 



te vergezellen , als ook om voor hem de schatting te innen ; indien hij verhinderd 

 werd zelf dat gedeelte van zijn gebied te bezoeken , koos de vorst uit elk bondgenoot- 

 schap een der panghoeloe's , dien hij in rang eenigszins boven de overige panghoeloe's 

 verhief. Bij dien panghoeloe nam hij dan steeds zijn intrek; aan hem werd steeds 

 de komst van den vorst gemeld ; hem was opgedragen voor de noodige toebereidselen 

 tot behoorlijke ontvangst van den vorst te zorgen , en aldus werd hij dan ook langza- 

 merhand de tusschenpersoon tusschen vorst en panghoeloe's. 



Dat het gezag van den vorst , niettegenstaande de hooge hem toegekende eer- 

 biedsbewijzingen, steeds slechts een schijngezag geweest is, valt voorzeker het best 

 op te maken uit den hadatsregel. 



f/üadja nan adiel , radja di sembahj 



//Badja nan ''nta adiel radja di sanggaJi 1 '' (*); want de daarin besproken meer, 

 dere of mindere regt vaardigheid van den vorst, zal door de panghoeloe's wel beoordeeld 

 zijn naar de meerdere of mindere mate, waarin de vorst met hen , de eigenlijke magt- 

 hebbers , in de beoordeeling der zaken overeenstemde. 



Doch aan den anderen kant verlieze men niet uit het oog, dat de vorst, zij 

 het dan ook slechts in naam, opperste regter was. Hoe dus ook zijn uitspraak luidde, 

 een der partijen had hij meestal op zijne hand, en de panghoeloe's, die zich tegen 

 zijne uitspraken verzetten , en die daardoor , volgens den hadatsregel : 



r/Salah kapada panghoeloe , beroetang. 



nSalah Jcapada radja, mat'" ( 2 ), een halsmisdrijf begingen, moesten wel zeker 

 van hun zaak zijn, voordat zij tot feitelijkheden overgingen. 



Zoolang het dus eenigszins aanging , trachtte men , door andere middelen dan 

 die van verzet, op de beslissing van den vorst invloed uit te oefenen, en het is dus 

 niet te verwonderen , dat de zooeven vermelde uitverkoren panghoeloe , wiens tus- 

 schenkomst men daartoe bezigde, door zijn gestadige aanraking met den vorst langza- 

 merhand over de andere panghoeloe's een overwigt verkreeg , dat , door de erfelijkheid 

 dier waardigheid, tot op zekere hoogte in gezag ontaardde. 



Men begon met hem eenigen meerderen eerbied te bewijzen; men eindigde 

 met- hem , bij afwezen van den werkelijken vorst , als diens plaatsvervanger , ja zelfs 

 als regtmatig vorst te behandelen. Zoo . ontstonden de verschillende Radja's , die men 

 thans nog o. a. in de onafhankelijke Batanghari -districten vindt, en wier afstamme- 

 lingen ook in de gouvernementslanden , o. a. te Loeboe Tarab , Pamoeatan , Planghi 

 enz., worden aangetroffen. Zoo onstonden eindelijk ook in de Kwantan-districten de 

 reeds vermelde orang sagadang sa hota. Hoewel dus oorspronkelijk slechts weinig ver- 

 heven boven de overige panghoeloe's , werden de orang gadang langzamerhand magti- 

 ger ; en , daar zij steeds in hun eigen grondgebied resideerden , daar zij langzamerhand 

 in plaats van den werkelijken vorst de beslissing in hoogste instantie van alle zaken 



(*) De regtvaardige vorst wordt geëerbiedigd; tegen den onregtvaardige verzet men zich. 

 O Misdrijf tegen een panghoeloe wordt met boete, tegen den vorst met den dood gestraft. 



