— 52 — 



tot zich trokken , en daar zij steeds bekend bleven met den actuëlen toestand van het 

 bondgenootschap, wat betreft de personen, die zij ontzien moesten, wisten zij zich in 

 werkelijkheid op den gang van zaken een invloed te verschaffen , dien de wettige vorst 

 slechts in naam bezat. 



Zóó bleef in de Kioantan-districten het. bestuur ingerigt, tot de padri-oorlogen 

 uitbraken en gevolgd werden door de inlijving bij het Nederlandsch Indisch grondge- 

 bied, van het grootste gedeelte van het rijk van Menangkdbou en daaronder de zetels 

 der drie vorsten. 



De Radja di Boea en de Jang di pertoean van Pagar-roejoeng (de tak van 

 Soempoer Koedoes schijnt toen reeds te zijn uitgestorven) weken uit naar de onafhan- 

 kelijk gebleven gedeelten van hun gebied. Yoor den eerstgenoemde was dit de z. g. 

 Rantau Sangingieh (de Batang Sangingieh is een nevenrivier van de Batang Kampar) ; 

 voor den laatstgenoemde de Rantau Kwantan. Wel is waar wordt den Radja di Boea, 

 als Jang di pertoean te Moeara Lamboe gevestigd, in de Kwantan-districten, even 

 goed als aan zijn collega, vorstelijke eerbied bewezen en werd hij, vóór hem de ver- 

 lamming trof, waaraan hij thans lijdende is, wegens lijn hoogen ouderdom ook door 

 den laatste dikwerf gekend in de uitmaking der belangrijkste geschillen , doch , zoo- 

 wel volgens de hadat als in werkelijkheid , hebben cle Kwantan-districten alleen te 

 maken met den afstammeling der vorsten van Pagar-roejoeng , den Jang di pertoean 

 Satie, vroeger te Basarah, later te Tjarantei gevestigd, thans overleden. 



Natuurlijkerwijze moest de komst én daaropvolgende vestiging van den wet- 

 tigen vorst invloed uitoefenen op de inrigting van bestuur in de Kwantan-districten. 

 "Waren vroeger de orang gadang door de overige panghoeloe's langzamerhand als hun 

 eigenlijke vorsten beschouwd , thans , nu de wettige vorst in hun midcleu zetelde, na- 

 men zij, volgens diezelfde hadat, waaraan zij hun gezag ontleenden, hunne vroegere 

 positie weder in , nl. die van tusschenpersonen tusschen den vorst en de panghoeloe's. 



Dat hun zulks niet beviel en zij dus zooveel mogelijk in het geheim kuipten 

 om hun eenmaal verworven gezag te handhaven , volgt uit den aard der zaak. 



Evenzeer is het duidelijk , dat het hun , meer bekend met den aard hunner 

 ondergeschikte panghoeloe's , gemakkelijker moest vallen , ieder in zijn eigen bond- 

 genootschap , bij die panghoeloe's een invloed te bewaren , dien de Jang di per- 

 toean van 'meet af aan zoude moeten trachten te winnen. 



De Jang di Pertoean schijnt dit dan ook weldra te hebben ingezien , en heeft 

 toen een anderen weg ingeslagen om toch den gewenschten invloed op den gang 

 van het bestuur te kunnen uitoefenen. Waren de orang gadang eensgezind , dan had 

 de Jang di pertoean wel op eerbiedsbetuigingen , doch nimmer op eenig werkelijk 

 gezag te rekenen. 



Zijn voordeel was het dus den ouderlingen naijver der orang gadang aan te 

 wakkeren, zoo mogelijk twist en oorlog tusschen de verschillende bondgenootschappen te 

 zaaijen; want, daar zulk een twist steeds door hem, Jang di pertoean, moest worden 

 bijgelegd, kon het wel niet anders, of hij verkreeg daardoor langzamerhand over de 



