f 171 ] 



Het bekendste voorbeeld hiervan zijn de Pomp- 

 tijnsche moerassen, waar sedert den tijd der 

 droogmaking kwaadaardige adynamische koort- 

 sen de plaats ingenomen hebben van de voorheen 

 hcerschende gewone febris intermittens. 



Deze kwaadaardige uitwerking der luchtge- 

 steldheid en der aarde kunnen nogthans op het 

 ligchaam slechts door de huid, de longen en 

 het darmkanaal toegang hebben ; waaruit de eer- 

 ste en algemeene aantooning der behandeling moet 

 genomen worden. 



Bewijzen hiervan leveren de gevolgen dei- 

 ziekte op , welke als natuurlijke helpers ter verwij- 

 dering der hoofdziekte aangemerkt worden. Reeds 

 de groote Bobrhave heeft voldingend bewezen, dat 

 de febris intermittens onder zulke omstandighe- 

 den als dusdanig te beschouwen is : want noch 

 de gastriciteit, vroeger als oorzaak der febris in- 

 termittens aangenomen , noch de alienatie van 

 het ganglien-sijsthema , later als oorzaak be- 

 schouwd , kunnen uitsluitender wijze in alle ge- 

 vallen aangenomen worden ; de waarheid ligt 

 veeleer in het midden, daar zoowel gastrische 

 oorzaken, als zenuwaandoeningen, welke laatste 

 wederom uit de eerste kunnen voortkomen, de 

 oorzaken dezer ziekte vormen, 



Hieruit is afteleiden, dat de algemeene behan- 

 deling der hier Endemisch heerschende ziekten 



de eerst kortelings van kreupelbosch gezuiverde omstreken van 

 Maniok: de ziekte kenmerkte zich genoegzaam door dezelfde sijmp» 

 tomata en werd gevolgd door hardnekkige, tusschenpoozende koortsen 

 en andere kwalen van den hierboven omschrevenen aard. Red. 



