4 ; WALERY ŁOZIŃSKI 
2. Brzeżna strefa północnego dyluwium. 
Obszar. który w dyluwialnej epoce był zajęty przez lody, 
zesuwające się z północnej Europy, dzieli się zwykle na dwie 
strefy 1). W strefie wewnętrznej (centralnej) przeważała exara- 
cya *) i stworzyła krajobraz z lodoweowymi garbami (Rundhócker) 
i niezliczonemi jeziorkami, wydrążonemi w litej skale. W strefie 
zewnętrznej (peryferyeznej) lody wprawdzie także działały na 
skalne podłoże, po którem się sunęły i pozostawiły w twardszych 
skałach kotły lodowcowe (np. w Rüdersdorfie koło Berlina), w po- 
datniejszych zaś utworach liezne zaburzenia, ale mimo to glaeyalna 
akkumulaeya dzięki swym znaeznym rozmiarom była dominującym 
czynnikiem morfologicznym, któremu niż niemiecki wraz z galicyj- 
skim zawdzięczają swój charakterystyczny krajobraz. 
porównaniu z zewnętrzną strefą jej najskrajniejszy pas 
odznacza się taką odrębnością warunków, wśród jakich lody z pół- 
nocy się rozszerzały i nagromadzały swe osady, że wypada wyró- 
żnić go jako osobną, brzeżną (marginalną) strefę północnego dy- 
luwium. Wskutek szybkiego zmniejszania się grubości lody w brze- 
żnej strefie posiadały wielką wrażliwość na nierówności terenu, 
a ich rozprzestrzenianie się, które można wyczytać z obecnego roz- 
mieszczenia glacyalnych śladów. było ściśle przystosowanem do 
preglacyalnego ukształtowania powierzchni ziemi. Nawet w obszarze 
o tak mało urozmaiconej rzeźbie, jak południowa Rosya, lody zna- 
lazły predyluwialną dolinę Dniepru i weisnely się w nią szerokim 
językiem daleko ku południu 5). Bez porównania wyraźniej występuje 
zależność od preglacyalnej rzeźby u brzegu zachodnio-galicyjskich 
Karpat i Sudetów, które zagrodziły napierającym lodom dalszą drogę 
i postrzępiły ich brzeg na liczne, nieraz bardzo długie języki, wtła- 
czające się wbrew. spadkowi w głąb dolin. Dalszem następstwem 
znacznego zmniejszania się grubości lodów u ich brzegu była mała 
miąższość glacyalnej akkumulacyi. Podkarpackie żwiry mieszane 
są zaledwie na kilka metrów grube, a północne dyluwium Małego 
Kruhela pod Przemyślem, którego miąższość, wynosi 20—30 m, jest 
już bardzo rzadkim wyjątkiem. U brzegu Zachodnich Sudetów, gdzie 
grubość lodu była według wszelkiego prawdopodobieństwa większą, 
aniżeli u karpackiego brzegu, grubość całej seryi glacyalnych i flu- 
1) Por. np. Lapparent, Lecons de géogr. phys. 2. éd, 1898, str. 226 i 227. 
? Za przykładem J. Walthera (Einleitung in die Geok;-str. 573 i 574) 
„używam tej nazwy dla określenia żłobiącego działania lodu. 
3) Por. Oppokow, Die Entstehungsweise und das Alter der Flusstüler in dem 
_Mittelgebiet des I)nieprbaśsins. Annuaire géol, et minćr de la Russie, t. 8. str. 
.1 92. Nikitin, Constitation des dépôts quaternaires en Russie. Congr. Intern. 
: d'Archćol. préhist, Moscou 1892. T. 1, str. 6 
dor D eU | DL cS DC ER 
