60 W. ŁOZIŃSKI 
jest pokryty nie fluwioglacyalnymi utworami, ale morenami. Wy- 
stępowanie martwego lodu pod pokrywą morenowego: materyału 
można tylko tem tlómaezyé, ze podezas topnienia lodu nagromadza 
się na powierzchni zawarty w nim materyał skalny moreny we- 
wnętrznej i wreszcie tworzy dostatecznie grubą powłokę ochronną, 
pod którą dalsze topnienie lodu odbywa się bardzo powoli, a na- 
wet może przez pewien czas zupełnie ustać. x 
Ze martwy lud pod skorupą skalnych okruchów może sig za- 
chować przez dłuższy czas, dowód tego znalazł H. Spethmann w Is- 
landyi. Luźne Sege: Ze wulkaniezne, wyrzucone z t. zw. Krateru 
Rudloffa podezas wybuchu w 1875 r, przysypaly $nieg na dnie za- 
głębienia Askji kilkumetrowa warstwą. Pod ciężarem pokrywy po- 
piołów. i bomb śnieg zamienił się w pokład firnu, a miejscami nawet 
odu, na parę metrów gruby 1). Po przeszło 30 latach H. Spethmann 
stwierdził, że pokład firnu pod warstwą wulkanieznych produktów 
przeważnie dotąd się zachował ?).. Gdzie zaś firn już stopniał, po- 
wstały na powierzchni pokrywającej go warstwy wulkanicznych 
produktów zagłębienia, najzupełniej przypominające małe jeziorka 
(Soelle) wśród naszego i niemieckiego niżu 3). W tym przypadku 
zatem wybuch wulkanu niejako dokonał eksperymentu na wielką 
skalę dla okazania, jak powstają zagłębienia wskutek topnienia 
lodu, ukrytego pod warstwą luźnego materyału skalnego. 
. Przypuszezenie, że małe zagłębienia o wybitnie krasowym 
kształcie na powierzchni glacyalnych lub fluwioglacyalnyeh utwo- 
rów powstały wskutek stopnienia martwego lodu, było zawsze o wiele 
prawdopodobniejsze, aniżeli eworzya F. E. Geinitza. Wobee naj- 
nowszych spostrzeżeń, które poprzednio omówiłem, jest już rzeczą 
nie prawdopodobną; ale udowodnioną, że krasowe zagłębienia na 
powierzchni dyluwialnych utworów zarówno na naszym niżu, ja 
i wszędzie w analogicznych warunkach, a więc także na niemie- 
ekim niżu (Soelle) 1 t. d. powstały wskutek topnienia martwego 
lodu. Jest to bowiem jedyny sposób tworzenia się takich zagłę- 
bień, który można obserwować także w obecnej dobie i to w wa- 
runkach, najwięcej zbliżających się do tych, jakie należy sobie 
wyobrażać w brzeżnych okolicach dyluwialnych lodów północnych 
Na potwierdzenie natomiast eworz jnego działania wody me mo- 
Znaby przytoczyć żadnego aktualnego spostrzeżenia. Znane są, Co 
j 1) Luźne produkty wulkaniczne nie stopiły śniegu, na którego powierzchnię 
opadały, zapewne wskutek tego, że po wyrzuceniu w drodze przez atmosferę do- 
statecznie ostygły. Zresztą nawet pod strumieniami lawy, które wylały się podczas 
wybuchu Etny w 1879 r., znaleziono grube pokłady niestopionego firnu. Zob. Sar- 
torius von Waltershausen, Der Aetna. T. 1. Str. 325. 
2) H. Spethmann, Vulkanologiscbe Studien in óstl. Zentralisiand. N. Jabrb. 
f. Mineral. Beil.-Bd. 26. Str. 417 i 3 
3) Ibid. Fig. 2 i 8. Także Zeitschr. f. Gletscherkunde. T. 3. Str. 43. 
