STUDYA NAD BYDŁEM NADBUŻAŃSKIEM 67 
Zakończenie i wnioski. 
Od czasu, gdy zoolog RK Ludwik Ritimeyer, 
w klasycznych swoich pracach 1) z epoki 1861—1867 roku wy- 
różnił wśród domowego krab rogatego, trzy typy, których zasadni- 
cze różnice, wynikające z rozmaitego ich pochodzenia, ujawniają się 
zwłaszcza w kształcie czaszki. systematyka ras bydła oparła się 
w znacznej mierze na kryteryach kraniologicznych. Późniejsze prace 
licznych badaczów, zwłaszcza Wilekensa, Kalteneggerai iAda- 
metza, wprowadziły co prawda różne zmiany do systematu, zbu- 
dowanego przez Riitimeyera, główny jednak jego zrąb pozostał 
dotychczas podstawą podziału ras bydła, przyjętego we współczesnej 
zootechniee. W pracy swojej o faunie osad nawodnych *) pisał R ü- 
timeyer, że nie jest w możności opracować osteologicznie ras 
bydła i zbudować ich umiejętną klasyfikacye, z powodu braku ma- 
teryału, którego ani muzea historyi naturalnej, ani też zbiory rol- 
nicze w dostatecznej ilości nie posiadają; zachęcał też zoologów 
i hodowców, by wspólnemi siłami tej pracy się jęli. Apel ten nie 
pozostał bez echa. Zootechnicy poczęli nietylko zbierać materyał 
osteologiczny, a w szezególnosci kraniologiczny, ale nadto zwrócili 
się do mierzenia zwierząt różnych ras bydła i zebrali bardzo obfity 
materyał pomiarowy. Wielką wartość mają pomiary żywych zwie- 
rząt z tego powodu, że najpierw łatwiej jest upewnić się, iż mie- 
rzone żywe zwierzęta są istotnie typowymi okazami pewnej rasy, 
niż zdobyć to samo przekonanie o szkieletach lub czaszkach. a na- 
stępnie, że łatwiej jest mieć do dys paro Aa ia żywych 
zwierząt pewnej rasy, niż szkieletów lub ezaszek. Z drugiej strony, 
Żywe zwierzęta nie mogą być tak piee een synina jak ma- 
teryał martwy. Jeżeli jednak mierzenie żywych zwierząt z natury 
rzeczy jest mniej ścisłe, niż pomiary kośćca, to za to wielka 
ilość materyału peli błędy, wynikające z niedokładności 
pomiaru pojedyńczych okazów. Wszak nie zależy nam na dokładnem 
poznaniu kształtów osobnych okazów, leez na wydobyciu cech cha- 
rakterystycznych pojedyńczych typów, wobee czego ilość mate- 
ryału badanego mieć musi bardzo wielkie znaczenie. Że istotnie na 
podstawie takich pomiarów przeciętnych (z uwzględnieniem wiel- 
kości wahań) nietylko można stwierdzić istnienie charakterystycz- 
nych różnie w kształtach różnych typów i ras bydła, ale że można 
nawet wykryć różne prawidłowości, mające ogólne znaczenie biolo- 
giezno-zootechniczne, — o tem świadczy część 1 moich studyów nad 

1) Die Fauna der Pfahlbauten in der Schweiz, Basel 1861 i Versuch einer 
natürlichen DAE te des Rindes, Basel 1866—1867. 
Z, . 196. 
5* 
