WALERYAN KLECKI 
więcej taka sama, jak u bydła typu primigenius, a mniejsza 
naogół, niż u bydła typu frontosus. Nadzwyczaj wyraźnie od- 
róznia się bydło polskie *) (czerwone i nadbużańskie) i illiryj- 
skie od bydła alpejskiego wszystkich czterech typów, badanych 
przez Kalteneggera (a zwłaszcza od bydła typu latifrons), 
mniejszą w stosunku do długości głowy najmniejszą szeroko- 
ścią ezoła. To samo, co powiedzieliśmy o najmniej- 
szej szerokości czoła, można powiedzieć także, 
ito z większym jeszcze naciskiem, o szerokości 
w oczodołach (największej). Bydło typu latifrons 
i bydło ¿do (a jeszeze bardziej illiryjskie) 
są to dwa typy pod tym względem biegunowo 
przeciwne: latifrons, jak nazwa wskazuje, a pomia- 
ry potwierdzaja. jesttowybitnie szerokoczolowe 
bydło, natomiast bydło polskie (i zwłaszeza illi- 
ryjskie) jest wybitnie „wązkoczołowe*. Długość 
czoła w stosunku do długości głowy jest u bydła typu pol- 
skiego, a zwłaszcza illiryjskiego, mniejsza, jak u bydła typu 
longifrons Riit. (mniej więcej taka sama, jak u bydła typu 
primigenius). Największa szerokość czoła u bydła polskiego 
i illiryjskiego jest nietylko mniejsza, niż u bydła alpejskiego 
czterech typów, badanych przez Kalteneggera, w stosun 
do długości głowy. ale także w stosunku do długości 
czoła. Gdy u bydła illiryjskiego i polskiego największa sze- 
rokość ja jest przeważnie mniejsza od jego długości (waha 
się mniej więcej między 91 i 1029/, długości czoła), to tym- 
czasem u bydła alpejskiego, badanego przez Kalteneggera, 
zwykle jest od długości czoła większa (dochodzi w typie la- 
tifrons do 1170/, długości czoła). Stosunek najmniejszej do 
największej szerokości ezoła nie wyróżnia w sposób charakte- 
rystyczny bydła polskiego i illiry jskiego od bydła innych ty- 
pów. Szerokość w policzkach jest u bydła polskiego, a zwła- 
szeza illiryjskiego, w stosunku do długości głowy taka sama 
albo mniejsza, jak u bydła alpejskiego, mierzonego przez 
Kalteneggera. W stosunku do szerokości w policzkach 
odległość między nasadami rogów jest u bydła ag AA 
mniejsza, niż w większej części | ras. badanych przez Kalt 
eggera; nie stosuje sig to jednak już do bydła soledad 
u którego pod tym względem wahania są zresztą bardzo zna- 
czne. Zaznaczyć jednak wypada, że w niektórych rasach al- 
pejskich (Etschtal, Oberinntal) odległość między nasadami ro- 
gów jest taka sama lub nawet większa, niż szerokość w 
liezkach, — co u bydła polskiego (a tembardziej illiryjskiego) 

1) Z wyjatkiem $wietokrzyzkiego, 
