STUDYA NAD BYDŁEM ROGATEM W POLSCE 57 
dostarczyły materyału do obory sterdyńskiej, znajdujemy najwyższy 
procent sztuk czarnych (od 21:39/, do 39:60/,), w dworku Tymianki- 
Szklary procent ten wynosi zaledwie Bän, Naogół jednak, t. j. 
w większości badanych miejscowości, procent bydła czarnego wy- 
nosi 15—250/, ogólnej ilości bydła. 
Z tablicy I wynika wreszcie, że procent jednomaścistego czer- 
wonego bydła w badanej okolicy wynosi 20'10/, ogólnej ilości by- 
s t. j. jest mniej więcej taki sam, jak procent bydła ezarnego 
20:20/,). 
Reszta bydła (t. j. około 60°/,) składa się z bydła czarnego 
z większemi bialemi odmianami, czarnosrokatego i rozmaitych in- 
nych maści. 
Liczb, zamieszezonych w tabliey II, jako mniej ścisłych, szeze- 
gółowo rozpatrywać nie widzę potrzeby. 
Pomiary 23 krów maści czarnej. Poniżej (tabl. III, na str. 58—59) 
podaję przeciętne pomiary 23 krów czarnej maści, które mierzyłem 
w rozmaitych wioskach i zaściankach powiatu ostrowskiego i ma- 
zowieckiego (w Michałowie, Białkach-Papieżach, Perysiach, Zawis- 
tach, Dworakach, Baćkach-Godlewie, Tymiankach-Szklarach, Sku- 
piach, Pachołach, Demboszach, Moderkach i Klukowie), oraz w sa- 
mej Sterdyni (gdzie zmierzyłem 4 krowy, należące do miejscowych 
oficyalistów i służby, a pochodzące z najbliższej okolicy Sterdyni 
lub też z bielskiego i łomżyńskiego). W każdej wsi mierzyłem zwy- 
kle jednę tylko krowę, wiernie przedstawiającą typ miejscowy, 
w niektórych wsiach lub zaściankach mierzyłem po 2 lub 3 sztuki, 
zwłaszcza jeżeli pochodziły one z różnych miejscowości. Uzyskane 
lezby przeciętne dają zatem przybliżony obraz przeciętnej budowy 
czarnych krów ze znacznej części ziemi nurskiej. 
Do pomiarów wybierałem wyłącznie krowy starsze, przynaj- 
mniej po 2 albo 3 cielętach. | 
W tablicy III podane są oprócz przeciętnych także wymiary 
maksymalne i minimalne, oraz wymiary przeciętne, obliczone wn 
długości tułowia poziomej, wysokości w kłębie albo długości głowy. 
Tablicę, zawierającą wymiary każdej krowy zosobna, złożyłem 
w zarządzie Sekeyi rolniczej Komisyi fizyograficznej Akademii Umie- 
Jętności. 
"Na podstawie podanych w tablicy III liczb można wytworzyć 
sobie pojęcie o składzie krajowego bydła z ziemi nurskiej. Dla zu- 
pełności obrazu podaję następujące szczegóły morfologiczne, tyczące 
się bydła czarnego: 
` . Przebieg linii grzbietowej u badanego bydła rzadko 
kiedy bywa prawidłowy, a przytem pod tym względem bydło to 
nie wykazuje żadnej zgoła jednolitości. Bardzo ezesto (mniej więcej 
u $ części krów) grzbiet jest lekko zaklęśnięty, niekiedy znów 
