60 DR. WALERYAN KLECKI 
grzbiet tuż za kłębem wznosi się nieco ku górze, a w dalszym 
przebiegu obniża się tak, że lędźwie leżą poniżej krzyża. U nie- 
których sztuk widzimy znaczne przebudowanie, u innych nizki 
krzyż i nizką nasadę ogona. Zupełnie prosta linia grzbietu, lędźwi 
i krzyża spotyka się bardzo rzadko. 
Rogi u nasady jasne, w dalszym przebiegu zwykle są 
coraz ciemniejsze, od połowy już zupełnie czarne. Najczęściej, pra- 
wie powszechnie, rogi mają następujący. kierunek: Zrazu idą one 
w górę, w bok i nieco ku przodowi, w dalszym przebiegu zwracają 
się ku sobie; niekiedy końce rogów są nieco odchylone ku tyłowi. 
uzawica prawie wyłącznie czarna lub ciemna. 
. Kształt głowy. Bez badań kraniologieznych niepodobna 
ściśle określić przynależności danej odmiany bydła do jednego 
z typów, wyróżnionych przez Riitimeyera, Wilekensa oraz 
Adametza. Nie rozporzadzajae materyalem czaszkowym, starałem 
się zebrać pewne dane o budowie czaszki, o ile to przez wyezu- 
wanie było możliwe. Oczywiście dane te nie upoważniają do wnio- 
sków stanowczych, ale mogą mieć pewną wartość jako przyczynek 
do sprawy przynależności rasowej czarnego bydła ziemi nurskiej. 
Obejrzałem dokładnie głowy u 18 krów i stwierdziłem, że u połowy 
z nich (t. j. u 9) czoło było zupełnie płaskie i potylica stosunkowo 
nizka (o ile to się da na żywem zwierzęciu ocenić); u pozostałych 
9 sztuk można było wyczuć większe lub mniejsze wzniesienie na 
czole, а u niektórych z pośród nich zaklęśnięcie pomiędzy oczami; 
w parze ze wspomnianem wzniesieniem na czole szedł zwykle dosyć 
silny rozwój wału ezolowego i wysoka potylica, Sądząc z tych 
faktów, możnaby przypuszczać, że wśród bydła czarnego ziemi 
nurskiej spotyka się dwa typy ezaszkowe (primigenius i bra- 
chyeeros) albo też, że bydło to powstało ze zmieszania dwu 
typów. Jednakże słuszności przypuszczenia tego dowieść nie można, 
nie przeprowadziwszy ściślejszych studyów kraniologicznych. ; 
Mieczność i jej oznaki. Q mleczności nie miałem możności 
zebrać dokładnych danych. Zaznaczę tylko, że miejscowi gospodarz 
uważają bydło swoje za bardzo mleczne w porównaniu z bydłem 
z innych stron, a nadto twierdzą, że mleko miejscowych krów od- 
znacza się znaczną tłustością. | 
znaki mleczności u ogółu krów są jednak niezbyt dobre. 
b! P pius u większej części krów są małe, żyły mleczne naogół 
słabo rozwinięte, nadliczbowe strzyki zdarzają się rzadko 1). Jednakże 
skóra, chociaż mało przesuwalna, po większej części dosyć cienka 
i miękka, jak na bydło pierwotne, które znaczną część d spedza 
. `) Z pośród 23 bliżej pod-tym względem zbadanych krów tylko 3 posiadały 
strzyki nadliczbowe, 
