STUDYA NAD BYDŁEM ROGATEM W POLSCE 173 
X. Górna linia tutowia. 
Jako charakterystyczna cecha rasowa bydła powszechnie ucho- 
dzi stopień wzniesienia zadu w stosunku do przodu. Stopień tego 
wzniesienia określa różnica pomiędzy wysokością w krzyżu i przy 
nasadzie ogona, a wysokością w kłębie. Wiadomo np. że rasy górskie 
cechuje znaczne wzniesienie zadu, sprawiające t. zw. „przebudowanie*. 
W następujących dwu tablicach (str. 174 i 175) zestawione są . 
dla rozmaitych ras różnice pomiędzy wysokością krzyża i nasady 
ogona a wysokością kłębu. Tablica pierwsza (str. 174) nie zawiera 
liczb dla ras, których wymiary podane zostały przez Lydtina 
1 Wernera, badacze ci bowiem wysokość krzyża oznaczają nie 
od najwyższego punktu kości krzyżowej, lecz od środkowego punktu, 
znajdującego się na linii, łączącej oba wyrostki kości biodrowej, 
t. j. w tem miejscu, gdzie lędźwie przechodzą w krzyż. W drugiej 
tablicy (str. 175) nie znajdujemy odpowiedniego wymiaru czerwo- 
nego bydła polskiego ani też odmian bałkańskich, ponieważ A da- 
metz wymiaru tego nie oznaczał, wychodząc z założenia (A 4, 
str. 58), że wysokość nasady ogona można tylko wówczas dokładnie 
oznaczyć, gdy się ona znajduje wyżej, niż najwyższy punkt kości 
krzyżowej, albo conajmniej na równym z nim poziomie. 
(patrz tablice str. 174 i 175). 
Rozejrzenie się w liezbach, zestawionych w tablicach, pro- 
wadzi nas do następujących wniosków: 
że chociaż w wielu przypadkach pomiary wykazują u bydła 
ras górskich przebudowanie, to jednakże prawidłowość pod tym wzglę- 
dem nie jest zupełna; odstępstwa od tej prawidłowości świadczą, że 
albo nie wszystkie pomiary były brane dostatecznie jednolicie i do- 
kładnie, albo też, że materyał porównawczy jeszcze jest zbyt mały, 
albo wreszcie, że wchodzi tu w grę, oprócz czynnika rasowego, inny 
Jeszcze moment. W każdym jednak razie zasługuje na uwagę zna- 
czne wzniesienie krzyża ponad poziom kłębu u bydła obu polskich 
odmian górskich: świętokrzyzkiego i karpackiego z okolie papi i 
że w chowach relatywnie poprawnych wzniesienie zadu 
ponad poziom przodu jest w przecięciu większe, niż u bydła pier- 
wotnego, z którego przez uszlachetnienie chowy te powstały. I tak: 
. . а) bydło bretońskie uszlachetnione ma zad bardziej wzniesiony, 
niż bretońskie typu pierwotnego, Rok : 
. b) ezerwone bydło polskie zarodowe z galicyjskich obór dwor- 
skich ma zad (krzyż) bardziej wzniesiony, niż czerwone polskie wło- 
ściańskie, 
