202 DR. WALERYAN KLECKI 
przyznaję jednakże, że oprócz tego miałem szerszy cel naukowy na 
oku, i ten cel, zdaniem mojem, w zupełności tłumaczy, dlaczego 
bydło nadbużańskie zostało poddanem tak szczegółowemu badaniu. 
We wstępie do niniejszej pracy częściowo wyłożone zostały poglądy, 
które mnie skłoniły do podjęcia studyów nad bydłem rogatem w na- 
szym kraju, z pomocą uczniów moich. W zakończeniu może będzie 
na miejscu rozwinąć niektóre myśli, które już na tle pierw- 
szych naukowych wyników tej pracy poglądy owe 
oświetlają. 
Zgromadzony i rozebrany w niniejszej pracy materyał cyfrowy 
dał nam wiele wskazówek, tyczących się ogólnej metodyki pomia- 
rów i właściwego ich interpretowania. Przeprowadzone w tej pracy 
badanie granic wahań pomiarów w obrębie jednego chowu i w obrę- 
bie szeregu ras przyczyni się niezawodnie do ściślejszego określe- 
nia rzeczywistej wartości pomiarów. 
гасу tej okazuje się nadto, że postęp w uszlachetnieniu 
istotnie znajduje wyraz w wynikach pomiarów, a przytem, że w pe- 
wnej mierze pomiary uwydatniają korrelacyę między różnymi wy- 
miarami, a względnie stosunkami wymiarów, oraz korrelacyę 
między zmianami tych wymiarów. sprowadzonemi przez uszlachet- 
nienie. Na str. 119 i dalszych starałem się bliżej wyjaśnić sprawę 
„wskaźników poprawności* oraz wzajemnego ich związku; sądzę, 
że wyłożone tu, nader zresztą proste zasady pozwolą w przyszłości 
lepiej i gruntowniej interpretować otrzymane za pomocą pomiarów 
wyniki. Niektóre fakty, ujawnione w niniejszej pracy, a tyczące Się 
pewnych szczegółów budowy, nie są może pozbawione szerszej do- 
niosłości. I tak uogólnionem zostało spostrzeżenie, zrobione przez 
prof. Adametza na podstawie studyów nad ezerwonem bydłem 
polskiem, że w chowach już cokolwiek uszlachetnionych, cięższych 
1 większych, wzniesienie zadu ponad poziom kłębu jest znaczniejsze, 
niż w chowach zupełnie pierwotnego typu. W powyższej pracy wy- 
kazałem (str. 178—174), że ten związek między stopniem uszla- 
chetnienia i relatywnem wzniesieniem zadu stwierdzić można także 
u bydła bretońskiego i nadbużańskiego, co upoważnia do przypu- 
szezenia, że związek ten nie jest przypadkowym, ale ma znaczenie 
istotne, ugruntowane w samej naturze rzeczy. Usiłowałem fakt ten 
wyjaśnić (str. 180—181 i 184) tem, że, w miarę. uszlachetnienia, 
relatywny rozwój przedniego i tylnego nadpęcia nie jest równo- 
mierny. 
Jeżeli dalsze badania potwierdzą fakt, wynikający z materya” 
w, opracowanych w niniejszej rozprawie, że mianowicie w miarę 
uszlachetnienia, głębokość piersi zwiększa się mniej więcej w takim 
samym stosunku, jak długość tułowia (str. 97, str. 108—109), i że 
wskutek tego stosunek głębokości tułowia do jego długości mało 
zależy od stopnia uszlachetnienia, to fakt ten może będzie 
łó 
