STUDYA NAD BYDŁEM ROGATEM W POLSCE 203 
p _ 
dzenie szybkiego rozwoju i t. d.), albo wreszcie na takie uksztalto- 
wanie głowy złożyły się obydwa te czynniki; ale w jakiej mierze 
każdy z tych dwu czynników wpływał, — tego nie wiemy. Otóż 
znalezienie takiego stosunku (a jest nim, być może, stosunek głębo- 
ości piersi do długości tułowia), który od stopnia uszlachetnienia 
mało zależy i tem samem jest cechą par excellence rasową, istotnie 
może oddać usługi nauce o rasach. 
Jednakże zdaje mi się, że najbardziej interesującym wynikiem 
naukowym studyów nad bydłem nadbużańskiem jest wykazanie, że 
rozmaite właściwości (w porównaniu z czerwonem bydłem 
polskiem) bydła sterdyńskiego, а więc bydła już dosyć 
uszlachetnionego, jakby w zawiązku odnaleźć można 
w tego bydła prototypie, t.j. w bydle z ziemi nurskiej, 
przez którego uszlachetnienie powstało sterdyńskie. 
Pokazało się, że temi samemi cechami morfologicznemi ilościowemi, 
któremi się różni poprawne bydło nadbużańskie od poprawnego czerwo- 
nego polskiego, różni się też pierwotne nadbużańskie bydło od pierwo- 
tnego karpackiego, wzgl. włościańskiego czerwonego polskiego bydła. 
I tak, znaczna wielkość bydła nadbużańskiego, relatywnie krótki jego 
tułów, krótkość nóg, wybitna głębokość piersi, długość głowy, pierś 
węższa z przodu, szersza z tyłu, większy obwód piersi, szerszy mię- 
dzy wyrostkami kulszowymi zad, grubsze nadpęcie, — wszystkie te 
właściwości występują u bydła nadbużańskiego przy porównywaniu 
go z ezerwonem podkarpackiem, niezależnie od tego, czy 
porównywamy ze sobą obydwa typy pierwotne, czy 
obydwa typy poprawne. 
Z tego wynika, że w ten sposób przeprowadzone zoo- 
metryczne studya dają możność zwiększą pewnością 
wykrywać zasadnicze różnice między rasami 1 od- 
słaniać istotne morfologiczne cechy rasowe, t. j. ta- 
kie, które powstały przez dobór naturalny, wpływy 
klimatu, gleby itd, oddzielając je od takich, które 
będąc podobnej natury, są jednak albo wynikiem 
