204 DR. WALERYAN KLECKI 
sztucznej selekeyi (a wzgl. żywienia, wychowu it. d), 
albo są tylko pozorne. 
daje mi się, że fakt ten został tu po raz pierwszy ściśle wykazany 
metodą, która dotychczas stosowaną nie była. Fakt ten jest o tyle 
pewny, o ile dostateczne i pewne są pomiary, na których podstawie 
został stwierdzony. Jednakże gdyby nawet pomiary te nie były do- 
statecznie ścisłe lub nie dosyć liczne, to w każdym razie podaną 
została metoda, za pomocą której można będzie się przekonać, czy 
i o ile ważny ten fakt jest prawdziwy. 
Zasadniczą tej metody właściwością jest porównywanie bada- 
nych ras, z uwzględnieniem dla każdej z nich rozmai- 
tych stopni uszlachetnienia; porównywa się więc badane 
typy nie tylko w ich uszlachetnionej postaci, ale także w roz- 
maitych etapach tego uszlachetnienia, oraz w postaci zupełnie 
pierwotnej. Autorowie niemieccy nie zwrócili uwagi na możliwość 
zastosowania takiej metody zapewne dlatego, że w ojczyźnie ich 
rzadko kiedy nadarza się sposobność badania bydła rasowo czystego 
w dwu wydaniach: poprawnem i pierwotnem; często bowiem tam, 
gdzie bydło zostało uszlachetnionem, materyału pierwotnego, z któ- 
rego ono powstało, już się nie spotyka. U nas sposobność taka zda- 
rza się częściej, i ta okoliczność oraz studya, przeprowadzone prze- 
zemnie dawniej (w r. 1895 i 1896) w Bretanii, nasunęły mi myśl 
wprowadzenia takiej porównawczej metody. Typ pierwotny bydła 
nadbużańskiego jest rasowo czystym, a obora sterdyńska jest jedy- 
nym uszlachetnionym reprezentantem tego bydła, posuniętym w por 
prawności dosyć daleko. Z tego powodu obora sterdyńska i bydło 
z ziemi nurskiej szczególnie się nadawały do studyów, wykonanych 
tą metodą, a porównanie z czerwonem bydłem w Galieyi nastręczało 
się samo, dzięki gruntownym badaniom, jakie nad tem bydłem 
przeprowadził prof. Adametz. us 
Użycie podanej tu metody porównywania dwu үрел pierwo- 
tnych i odpowiednich dwu poprawnych prowadzi do wniosków; 
mających zastosowanie przy rozstrzyganiu niektórych pytan, jakie 
nam nastręcza hodowla praktyczna. I tak, jeżeli widzimy bydło po- 
prawne krajowego pochodzenia, to sam jego wygląd nie daje nam 
dostatecznie pewnej podstawy do odpowiedzi na pytanie, czy Zà- 
sadnicze właściwości budowy tego bydła są wynikiem połączonego 
działania dziedziczności i uszlachetnienia (przy zastosowaniu chowu 
czystego), czy też zostały wytworzone głównie przez wpływ obcej 
1. Otóż metoda, przez nas użyta, do pewnego stopnia pozwala 
określić, czy pewne cee y morfologiczne ilościowe 
(t. j. wielkość pewnych wymiarów lub stosunków wymiarów) w pe- 
wnym chowie poprawnym głównie są odziedziezone 
ро materyale pierwotnym, z którego powstał, czy też 
przeważnie są one wynikiem jakiegoś, być może 
