[27] GŁÓWNIE ZBOŻOWE NA ŻMUDZI. [27] 
dzane plonom są nieraz bardzo znaczne i dochodzą do 100%; 
niekiedy bardzo małe, jeżeli zboże kiełkowało w porze suchej. 
Porównanie szkód zrządzonych przez gatunki późne i weze- 
sne dostatecznie każdego przekonać może, jak fantastyczną była 
teorya Jensena, podług której te tylko zarodniki miały być dla 
zboża niebezpieczne, które dostały się do otwartych kwiatów i tam 
się przy młodem ziarnie ukryły. Przecież zarodniki główni pó- 
źnych nie mogą się wcale dostawać do kwiatów, bo się one na 
polu nie rozsiewają, a tem mniej w porze tak wczesnej. 
Wobec doświadczeń tak poważnych badaczy, jak Brefeld 
i Kühn, podług których świeża mierzwa w wysokim stopniu uła- 
twia zakażenie zboża przez głównię, nie możemy odmówić mierz- 
wie znaczenia w rozwoju chorób główniowych. Na Żmudzi jednak, 
gdzie na mierzwionym ugorze sieje się ozimina, a dopiero po niej 
jęczmień lub owies, decydującym czynnikiem na rozmiary każdej 
zarazy główniowej będą warunki atmosferyczne, sprzyjające lub 
tamujące zakażenie kiełkujacego zboża, oraz zabiegi gospodarza, 
który ma w ręku środki dość proste do ustrzeżenia się od główni 
i śnieci, bądź przez zaprawianie ziarna siewnego z potrzebną ostro- 
Żnością, bądź też przez wyplewienie na polu wszystkich okazów 
zarażonych przez głównie późne, jedynie niebezpieczne. 
A teraz, gdybyśmy chcieli rozstrzygnać, czy wszystkie z sze- 
ściu przytoczonych pasorzytów są gatunkami osobnymi, samoist- 
nymi, to musielibyśmy wejść w sprzeczność z rezultatami doświad- 
czeń, albo ze zwykłem pojęciem gatunku. Nie ulega wątpliwości, 
że śnieć pszeniczna i głównia owsowa ва gatunkami nie majacymi 
nie wspólnego ze sobą i z czterema innemi główniami. Ale w tych 
czterech mamy tylko dwa typy morfologiczne, doskonale schara- 
kteryzowane przez budowę i sposób kiełkowania zarodników, oraz 
przez sposób oddziaływania na zboże. Do jednego należa głównie 
Jensena i Kollera, do drugiego: jęczmieniowa i pszeniczna. Pierw- 
sze są późne, rozpraszają swe zarodniki przy młócce, i wyrzą- 
dzają nieraz znaczne szkody w plonach; drugie sa wczesne, roz- 
sewają swe zarodniki na polu, zaraz po wykłoszeniu się zboża 
i na Zmudzi sa bardzo niewinne. U pierwszych zarodniki sa gład- 
kie i, kiełkując w pożywce, wydaja pączkujace sporydia; u dru- 
gich sa one drobniutkiemi brodaweczkami pokryte I kiełkują za 
pomocą grzybni. Zdawałoby się przeto, iż mamy do czynienia 
z dwoma tylko gatunkami, z których jeden zaraża owies lub ję- 
czmień, a drugi jęczmień lub pszenicę. Tego przypuszczenia nie 
moga obalić doświadczenia Jensena, któremu nie udało się zakazić 
jęczmienia głównia pszeniczna, ani pszenicy głównią jęczmieniowa. 
Wskazuja one jednak, że mogą to być rasy dziedziezne, przysto- 
sowane do życia na jednym tylko gatunku zboża, czyli że są to 
