1322 Alberti Magni de aniraalibus 



et effectus essentiae et formae suae substantialis : et ideo sicut vivere 

 simpliciter vegetabilibus est esse, ita sentire sentientibus est esse, et 

 intelligere intelligentibus est esse. Dico autem vivere, sentire et in- 

 telligere, vitam et sensum et intellectum habere: eo quod anima primo 

 actus est sicut somnus sicut diximus in libro de Anima, et postea 5 

 sicut vigilia, sicut duo actus sunt ensis, figura ensis et secare vel inci- 

 dere. Cum autem vegetabilis et sensibilis potentiae insurit secundum 

 esse peri'ectissimi quod potest esse in corpore organico, necessarium 

 est ipsas perfectissimas esse, et ratione aliqualiter participare. Cuius 

 Signum est quod in homine tarn in vegetativis quam in sensibilibus 10 

 est ordo vitae secundum rationem. Nam temperantia et castitas in- 

 sunt secundum opera vegetabilis: humilitas autem et mansuetudo, si- 

 militer autem iortitudo et plures aliae virtutes insunt secundum concu- 

 piscentias et iras sensibilis: quod esse non posset, nisi et vegetabilis 

 et sensibilis inessent homini secundum esse animae intellectualis: aliter 15 

 enim non esset ordinis secundum honesti rationem susceptiva. 

 :$ Si autem quis dicat quod temperantia et castitas et pudicitia 



et ceterae huiusmodi virtutes non sunt secundum vegetabilis opera, 

 sed potius secundum concupiscibilem quae est sensibilis animae, hoc 

 stare non potest: quia nutrire et generare non sunt nisi vegetabilis: 20 

 et ideo virtutes quae sunt circa haec opera, non possunt inesse nisi 

 secundum vegetabilem: et concupiscentia quae est circa haec et si- 

 militer sensus et motus, sunt circa haec prout vegetabilis inest in sensi- 

 bili sicut trigonum in tetragono. Et hoc est quod ante diximus quod 

 inest secundum esse sensibilis, et haec ulterius inest secundum esse 25 

 rationabilis: et ideo ordinem capit opus a ratione et concupiscentiam a 

 sensibilis animae esse: opus tarnen semper est vegetativae potentiae, 

 Ex hiis igitur patet non posse esse perfectius animal homine: 

 quoniam anima quae est actus ultimus non potest esse perfectior 

 quam quod est esse aliorum et ratio sit separatum, et quod est po- bo 

 tentia naturalis ipsius sit coniunctum organo. Ante talem enim sub- 

 stantiam nihil omnino est nisi separatum in esse et potentia: et hoc 

 non habet animae rationem: et ideo non constituit animal. Potentia 

 namque non potest comparari nisi ad duo, ad obiectum videlicet et 

 ad subiectum sive substantiam cuius ipsa est potentia naturalis. Ex m, 

 parte autem obiecti non habet nisi quod aut tali obiecto patitur se- 

 cundum naturam. aut circa tale obiectum secundum naturam operatur: 

 et haec non elargant et exaltant posse suum vel modum sui posse. 

 Sed ex natura subiecti a quo ipsa potentia oritur sicut omnis natu- 

 ralis potentia oritur a victoria formae subiecti, habebit absque dubio 40 

 tanto maius posse, quanto altior et nobilior et primae causae vicinior 



5 Alb. IL II l, 2 



6 sicut sunt B sicut sunt C. 



